Shloka 19
अध्याय १९० — वामदेव-वाम्य-वृत्तान्तः
The Vāmadeva Horses Episode and the Ethics of Promise
मम वै रोमकूपाणि विद्धि त्वं द्विजसत्तम । रत्नाकरा: समुद्राश्व॒ सर्व एव चतुर्दिशम्,मैं ही संवर्तक (प्रलयका कारण) वल्ि हूँ। मैं ही संवर्तक अनल हूँ। मैं ही संवर्तक सूर्य हूँ और मैं ही संवर्तक वायु हूँ। द्विजश्रेष्ठ आकाशमें जो ये तारे दिखायी देते हैं उन सबको मेरे ही रोमकूप समझो। रत्नाकर समुद्र और चारों दिशाओंको मेरे वस्त्र, शय्या और निवासस्थान जानो। मैंने ही देवताओंके कार्यकी सिद्धिके लिये इनकी पृथक्-पृथक् रचना की है
mama vai romakūpāṇi viddhi tvaṃ dvijasattama | ratnākārāḥ samudrāś ca sarva eva caturdiśam ||
ദേവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ഇവയെ നിശ്ചയമായും എന്റെ രോമകൂപങ്ങളെന്നു അറിയുക. രത്നാകര സമുദ്രങ്ങളും നാലു ദിക്കുകളും—അവയും എന്റേതുതന്നെ; അതാണ് എന്റെ ആവരണവും വാസസ്ഥലവിസ്താരവും.
देव उवाच
Educational Q&A
The verse teaches divine immanence: the cosmos is envisioned as the Deity’s body, where even vast realities like oceans and the four directions are integrated into a single sacred whole. This frames the world as meaningful and ordered, inviting reverence and ethical restraint toward creation.
A Deity addresses a Brahmin and reveals a cosmic identification: the stars (implied in the surrounding passage) are like the Deity’s pores, and the oceans and directions are also aspects of the Deity’s vast embodiment. The speech functions as a theophany, expanding the listener’s understanding of the divine presence in the world.