Shloka 40
Adhyāya 188: Mārkaṇḍeya’s Account of Yuga-Decline and the Restoration Motif
Kali-yuga to Kalki
शड्डिणं तं यथोक्तेन रूपेणाद्रिमिवोच्छितम् । वटारकमयं पाशमथ मत्स्यस्य मूर्थनि,शत्रुनगरविजयी नरेश्वर! तदनन्तर मनुने भगवान् मत्स्यका चिन्तन किया। यह जानकर शृंंगधारी भगवान् मत्स्य वहाँ शीघ्र आ पहुँचे। नरश्रेष्ठ भरतकुलशिरोमणे! समुद्रमें अपने पूर्वकथित रूपसे ऊँचे पर्वतकी भाँति शृंगंधारी मत्स्य भगवानको आया देख उनके मस्तकवर्ती सींगमें उन्होंने बँटी हुई रस्सी बाँध दी
ṣaḍḍiṇaṃ taṃ yathoktena rūpeṇādrimivocchritam | vaṭārakamayaṃ pāśam atha matsyasya mūrdhani ||
മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു— അപ്പോൾ മുമ്പ് പറഞ്ഞ അതേ രൂപത്തിൽ, പർവ്വതംപോലെ ഉയർന്ന് നിന്ന ശൃംഗധാരിയായ മത്സ്യത്തെ കണ്ട മനു വടാര-തന്തുക്കൾകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച പാശം (ഫന്ദം) അതിന്റെ തലത്തിലെ ശൃംഗത്തിൽ കെട്ടി. തുടർന്ന് മനു ഭഗവാൻ മത്സ്യനെ മനസ്സിൽ ധ്യാനിച്ചു; അത് അറിഞ്ഞ ശൃംഗധാരിയായ ഭഗവാൻ മത്സ്യൻ വേഗത്തിൽ അവിടെ എത്തി. ഹേ ശത്രുനഗരവിജയി നരേശ്വരാ! സമുദ്രത്തിൽ പർവ്വതംപോലെ ഉയർന്ന ആ മത്സ്യ-ഭഗവാനെ കണ്ട മനു അവന്റെ ശിരസ്സിലെ ശൃംഗത്തിൽ ആ പിണഞ്ഞ കയർ ഉറപ്പോടെ കെട്ടി.
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights dharmic preparedness joined with devotion: Manu follows the earlier instruction (yathokta) and, through mindful remembrance of the Lord, receives timely divine aid. Ethical emphasis falls on disciplined action, trust in righteous guidance, and the idea that divine protection supports those who act responsibly.
In Mārkaṇḍeya’s narration of the Manu–Matsya episode, the horned divine Fish appears in the ocean in the foretold gigantic form. Manu secures a braided rope/noose made from vaṭāra fibres to the Fish’s horn/head, preparing for the forthcoming task in which the Fish will guide and protect (as in the deluge tradition).