Shloka 69
Kailāsa-darśana, Badarī-vāsa, and Sarasvatī–Dvaitavana Transition (कैलासदर्शन–बदरीवास–सरस्वतीद्वैतवनगमनम्)
सर्व विश्रावयामास यथाभूतं महाद्ुते महाद्युते! मातलिने मेरा सारा कार्य, जो कुछ जैसे हुआ था, देवराज इन्द्रसे विस्तारपूर्वक कह सुनाया ।। हिरण्यपुरघातं च मायानां च निवारणम्,हिरण्यपुरका विध्वंस, दानवी मायाका निवारण तथा महाबलवान् निवातकवचोंका युद्धमें वध सुनकर मरुत् आदि देवताओंसहित भगवान् सहस्नलोचन इन्द्र अत्यन्त प्रसन्न हो मुझे साधुवाद देने लगे और मुझे प्रेम पूर्वक हृदयसे लगाकर मुसकराते हुए मेरा मस्तक सूँघा। तत्पश्चात् देवराजने बार-बार मुझे सान्त्वना देते हुए देवताओंके साथ यह मधुर वचन कहा--'पार्थ! तुमने युद्धमें वह कार्य किया है, जो देवताओं और असुरोंके लिये भी असम्भव है
arjuna uvāca | sarvaṁ viśrāvayāmāsa yathābhūtaṁ mahādyute mahādyute | mātaline mayā sarvaṁ kāryaṁ yathā yathābhavat tat devarājāya indrāya vistareṇa nyavedayat || hiraṇyapuraghātaṁ ca māyānāṁ ca nivāraṇam | nivātakavacānāṁ ca mahābalānāṁ raṇe vadham | śrutvā marudādibhir devaiḥ saha sahasrākṣa indro ’tyantaṁ prīto māṁ sādhvavādena praśaśaṁsa | premṇā ca hṛdayena saṁpariṣvajya smayamānaḥ mama mūrdhānaṁ jaghrāṇa | tataḥ sa devarāṭ punar punar māṁ sāntvayitvā devaiḥ saha idaṁ madhuraṁ vacanam abravīt— “pārtha! tvayā raṇe tat karma kṛtaṁ yad devāsurair api aśakyam” ||
ഹേ മഹാദ്യുതേ! സംഭവിച്ചതെല്ലാം എങ്ങനെയുണ്ടായോ അങ്ങനെ തന്നെ (മാതലി) വിശദമായി അറിയിച്ചു—ഹിരണ്യപുരത്തിന്റെ നാശം, ദാനവമായകളുടെ നിവാരണം, മഹാബലവാന്മാരായ നിവാതകവചന്മാരുടെ യുദ്ധവധം. അത് കേട്ടപ്പോൾ സഹസ്രലോചനനായ ദേവേന്ദ്രൻ ഇന്ദ്രൻ, മരുതന്മാരും മറ്റു ദേവന്മാരും കൂടെ, അത്യന്തം ആനന്ദിച്ചു. അദ്ദേഹം ‘സാധു’ എന്നു പ്രശംസിച്ച് എന്നെ സ്നേഹത്തോടെ आलിംഗനം ചെയ്തു, പുഞ്ചിരിയോടെ എന്റെ ശിരസ്സിനെ മണന്നു, വീണ്ടും വീണ്ടും എന്നെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. പിന്നെ ദേവസമൂഹത്തോടൊപ്പം അദ്ദേഹം മധുരവചനം പറഞ്ഞു—“പാർത്ഥാ! നീ യുദ്ധത്തിൽ ചെയ്ത കർമ്മം ദേവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കും പോലും അസാധ്യം.”
अजुन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights kṣatriya-dharma joined with integrity: Arjuna reports events truthfully (yathābhūtam) and is honored not merely for victory but for overcoming deceptive māyā and accomplishing a task deemed beyond even gods and asuras—suggesting that disciplined courage and steadfastness against delusion are ethically praiseworthy.
After the campaign against the demons, Arjuna’s deeds—Hiraṇyapura’s fall, the neutralization of demonic illusions, and the killing of the Nivātakavacas—are conveyed to Indra. Indra, with the Maruts and other gods, rejoices, praises Arjuna, embraces him, blesses him affectionately, and declares his feat unparalleled.