Shloka 42
Arjuna meets the Lokapālas, is tested by Indra, and is led to Amarāvatī for astra-śikṣā
Indraloka-gamana
विभजन् सर्वभूतानामायु: कर्म च भारत । अहोरात्र॑ कला: काष्ठा: सृजत्येष सदा विभु:,'युधिष्ठिर! यह सूर्यदेवकी निरन्तर चलनेवाली गति है। सूर्य कभी एक क्षणके लिये भी रुकते नहीं हैं। वे सम्पूर्ण भूतोंके रसमय तेजको ग्रहण करके पुनः उसे वर्षाकालमें बरसा देते हैं। भारत! ये भगवान् सविता सम्पूर्ण भूतोंकी आयु और कर्मका विभाग करते हुए दिन-रात, कला-काष्ठा आदि समयकी निरन्तर सृष्टि करते रहते हैं!
vibhajan sarvabhūtānām āyuḥ karma ca bhārata | ahorātraṃ kalāḥ kāṣṭhāḥ sṛjaty eṣa sadā vibhuḥ ||
ഹേ ഭാരതാ! ഈ വിഭുവായ സൂര്യൻ സകലഭൂതങ്ങളുടെയും ആയുസ്സും കർമ്മഫലവും വിഭജിച്ചുകൊണ്ട്, കാലപ്രവാഹത്തെ സദാ സൃഷ്ടിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു—പകലും രാത്രിയും, കൂടാതെ കലാ, കാഷ്ഠാ തുടങ്ങിയ സൂക്ഷ്മവിഭാഗങ്ങളോടുകൂടി—ലോകക്രമത്തെ ധാരണം ചെയ്യുന്നു.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse presents time as a divinely sustained order: the Sun, as a cosmic regulator, continually generates the measures of time and thereby ‘distributes’ beings’ lifespan and karmic outcomes—emphasizing that ethical causality (karma) unfolds within an ordered, ceaseless temporal flow.
Vaiśampāyana is explaining to Yudhiṣṭhira the Sun’s unbroken motion and cosmic function: by producing day and night and finer time-divisions (kalā, kāṣṭhā), the Sun maintains the world’s rhythm in which beings live out their allotted life and experience the results of their actions.