Shloka 24
Hanūmān’s Embrace, Counsel, and Promise to Amplify Bhīma’s Battle-Roar
Gandhamādana Continuation
यह तीनों गुणोंसे रहित सत्ययुगका वर्णन हुआ। अब त्रेताका वर्णन सुनो, जिसमें यज्ञ- कर्मका आरम्भ होता है ।। पादेन हसते धर्मों रक्ततां याति चाच्युत: । सत्यप्रवृत्ताश्न नरा: क्रियाधर्मपरायणा:,उस समय धर्मके एक चरणका हास हो जाता है और भगवान् अच्युतका स्वरूप लाल वर्णका हो जाता है। लोग सत्यमें तत्पर रहते हैं। शास्त्रोक्त यज्ञक्रिया तथा धर्मके पालनमें परायण रहते हैं
etad triguṇarahitaṁ satyayugasya varṇanaṁ uktam | idānīṁ tretāyā varṇanaṁ śṛṇu yasyāṁ yajña-karmārambhaḥ | pādena hīyate dharmo rakta-tāṁ yāti cācyutaḥ | satya-pravṛttāś ca narāḥ kriyā-dharma-parāyaṇāḥ ||
ഇങ്ങനെ മൂന്ന് ഗുണങ്ങളിലുമൊഴിഞ്ഞ സത്യയുഗത്തിന്റെ വിവരണം പറഞ്ഞു. ഇനി യജ്ഞകർമ്മം ആരംഭിക്കുന്ന ത്രേതായുഗത്തിന്റെ വിവരണം കേൾക്കുക. ആ യുഗത്തിൽ ധർമ്മം ഒരു പാദം കുറയുന്നു; അച്യുതനായ ഭഗവാന്റെ രൂപം രക്തവർണ്ണം കൈകൊള്ളുന്നു. ജനങ്ങൾ സത്യത്തിൽ നിഷ്ഠരായി, ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം യജ്ഞക്രിയകളിലും ധർമ്മാനുഷ്ഠാനത്തിലും പരായണരായിരിക്കും.
भीम उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that as the yugas progress, Dharma gradually diminishes (here by one quarter in Tretā), yet ethical life remains anchored in truth and in disciplined observance of scriptural duties; ritual action (yajña) becomes a defining feature of the age.
Bhīma continues a didactic account of the yugas: after summarizing Satya Yuga as guṇa-free, he introduces Tretā Yuga, noting the first measurable decline of Dharma, a symbolic change in the Lord’s manifestation (red hue), and the rise of Vedic sacrificial practice alongside continued commitment to truth.