Shloka 15
गन्धमादन-हिमवत्प्रयाणे युधिष्ठिर-भीमसंवादः
Yudhiṣṭhira–Bhīma Dialogue on the Gandhamādana–Himavat Ascent
सर्वे लालसभूता: सम तस्माद् यास्यामहे सह । यद्यशक््यो रथैर्गन्तुं शैलो5यं बहुकन्दर:,फिर सहदेवके, मेरे तथा द्रौपदीके लिये तो कहना ही क्या है? भारत! ये ब्राह्मणलोग चाहें तो यहाँसे लौट सकते हैं। समस्त सेवक, सारथि, रसोइये तथा हममेंसे और जिस- जिसको आप लौटाना उचित समझें-वे सभी जा सकते हैं। राक्षसोंसे भरे हुए इस पर्वतपर तथा ऊँचे-नीचे दुर्गम प्रदेशोंमें मैं आपको कदापि अकेला छोड़ना नहीं चाहता। नरश्रेष्ठ! यह परम सौभाग्यवती पतिव्रता राजकुमारी कृष्णा भी आपको छोड़कर लौटनेको कभी तैयार न होंगी। इसी प्रकार यह सहदेव भी आपमें सदा अनुराग रखनेवाला है, आपको छोड़कर कभी नहीं लौटेगा। मैं इसके मनकी बात जानता हूँ। महाराज! सव्यसाची अर्जुनको देखनेकी इच्छासे हम सभी लालायित हो रहे हैं; अत: सब साथ ही चलेंगे। राजन! अनेक कन्दराओंसे युक्त इस पर्वतपर यदि रथोंके द्वारा यात्रा सम्भव न हो तो हम पैदल ही चलेंगे। आप इसके लिये उदास न हों। जहाँ-जहाँ द्रौपदी नहीं चल सकेगी वहाँ-वहाँ मैं स्वयं इसे कंधेपर चढ़ाकर ले जाऊँगा
sarve lālasabhūtāḥ sma tasmād yāsyāmahe saha | yady aśakyo rathair gantum śailo 'yaṃ bahukandaraḥ ||
ഭീമൻ പറഞ്ഞു—“ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും ആകാംക്ഷയിൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഞങ്ങൾ ഒരുമിച്ചാണ് പോകുന്നത്. അനേകം ഗുഹകളുള്ള ഈ പർവതം രഥങ്ങളാൽ കടക്കാൻ കഴിയില്ലെങ്കിൽ, നാം കാൽനടയായി തന്നെ പോകാം; നിങ്ങൾ ആശങ്കപ്പെടേണ്ട. ദ്രൗപദിക്ക് നടക്കാൻ കഴിയാത്തിടത്തൊക്കെയും, ഞാൻ തന്നെ അവളെ എന്റെ തോളിൽ എടുത്തുകൊണ്ട് പോകും. രാക്ഷസന്മാർ നിറഞ്ഞ ഈ ഉയർച്ചതാഴ്ചകളുള്ള ദുർഗമ പ്രദേശത്ത് നിങ്ങളെ ഒറ്റയ്ക്ക് വിട്ടേക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. പരമ സൗഭാഗ്യവതി, പതിവ്രതയായ കൃഷ്ണാ (ദ്രൗപദി)യും നിങ്ങളെ വിട്ട് മടങ്ങുകയില്ല; സഹദേവനും—എപ്പോഴും നിങ്ങളോടു ഭക്തിസ്നേഹമുള്ളവൻ—നിങ്ങളെ വിട്ട് തിരിഞ്ഞുപോകുകയില്ല. അർജുനദർശനത്തിന്റെ ആകാംക്ഷയാൽ ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും ഒരുമിച്ച് മുന്നേറും.”
भीम उवाच
Educational Q&A
Shared responsibility and steadfast companionship: Bhīma frames dharma as not abandoning one’s leader or loved ones in danger, choosing collective effort and personal sacrifice (even carrying Draupadī) over comfort or convenience.
The Pāṇḍavas are preparing to travel through a rugged, cave-filled mountain region to meet Arjuna. Bhīma insists that everyone will go together; if chariots cannot pass, they will walk, and he will personally ensure Draupadī’s safety by carrying her when needed.