Shloka 14
गन्धमादन-हिमवत्प्रयाणे युधिष्ठिर-भीमसंवादः
Yudhiṣṭhira–Bhīma Dialogue on the Gandhamādana–Himavat Ascent
न जातु विनिवर्तेत मनोज्ञो हाहमस्य वै । अपि चात्र महाराज सव्यसाचिदिदृक्षया,फिर सहदेवके, मेरे तथा द्रौपदीके लिये तो कहना ही क्या है? भारत! ये ब्राह्मणलोग चाहें तो यहाँसे लौट सकते हैं। समस्त सेवक, सारथि, रसोइये तथा हममेंसे और जिस- जिसको आप लौटाना उचित समझें-वे सभी जा सकते हैं। राक्षसोंसे भरे हुए इस पर्वतपर तथा ऊँचे-नीचे दुर्गम प्रदेशोंमें मैं आपको कदापि अकेला छोड़ना नहीं चाहता। नरश्रेष्ठ! यह परम सौभाग्यवती पतिव्रता राजकुमारी कृष्णा भी आपको छोड़कर लौटनेको कभी तैयार न होंगी। इसी प्रकार यह सहदेव भी आपमें सदा अनुराग रखनेवाला है, आपको छोड़कर कभी नहीं लौटेगा। मैं इसके मनकी बात जानता हूँ। महाराज! सव्यसाची अर्जुनको देखनेकी इच्छासे हम सभी लालायित हो रहे हैं; अत: सब साथ ही चलेंगे। राजन! अनेक कन्दराओंसे युक्त इस पर्वतपर यदि रथोंके द्वारा यात्रा सम्भव न हो तो हम पैदल ही चलेंगे। आप इसके लिये उदास न हों। जहाँ-जहाँ द्रौपदी नहीं चल सकेगी वहाँ-वहाँ मैं स्वयं इसे कंधेपर चढ़ाकर ले जाऊँगा
na jātu vinivarteta manojo hāhamasya vai | api cātra mahārāja savyasācididṛkṣayā ||
ഭീമൻ പറഞ്ഞു—“ഈ ഉദ്യമത്തിൽ നിന്ന് ഞാൻ ഒരിക്കലും പിന്തിരിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. കൂടാതെ, മഹാരാജാവേ, സവ്യസാചി അർജുനനെ കാണുവാൻ ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും അത്യന്തം ആകാംക്ഷയോടെ കാത്തിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും ഒരുമിച്ചാണ് പോകുന്നത്. ബ്രാഹ്മണർക്ക് ഇഷ്ടമെങ്കിൽ അവർ മടങ്ങട്ടെ; സേവകർ, സാരഥികൾ, പാചകക്കാർ, നിങ്ങൾ മടക്കി അയക്കേണ്ടതെന്ന് കരുതുന്ന മറ്റാരും മടങ്ങാം. എന്നാൽ രാക്ഷസന്മാർ നിറഞ്ഞ ഈ പർവതത്തിലും, ഉയർച്ചതാഴ്ചകളുള്ള ദുർഗമവും കടക്കാൻ കഠിനവുമായ പ്രദേശങ്ങളിലും, നിങ്ങളെ ഒരു നിമിഷം പോലും ഒറ്റയ്ക്ക് വിട്ടേക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. ഈ പരമ സൗഭാഗ്യവതി, പതിവ്രതയായ രാജകുമാരി കൃഷ്ണാ (ദ്രൗപദി)യും നിങ്ങളെ വിട്ട് മടങ്ങാൻ ഒരിക്കലും സമ്മതിക്കില്ല. അതുപോലെ, എപ്പോഴും നിങ്ങളോടു സ്നേഹമുള്ള സഹദേവനും നിങ്ങളെ വിട്ട് തിരിഞ്ഞുപോകില്ല—അവന്റെ ഹൃദയം ഞാൻ അറിയുന്നു. രാജാവേ, അനേകം ഗുഹകളുള്ള ഈ പർവതത്തിൽ രഥങ്ങളാൽ യാത്ര സാധ്യമല്ലെങ്കിൽ, നാം കാൽനടയായി തന്നെ പോകാം; നിങ്ങൾ വിഷമിക്കേണ്ട. ദ്രൗപദിക്ക് നടക്കാൻ കഴിയാത്തിടത്തൊക്കെയും, ഞാൻ തന്നെ അവളെ എന്റെ തോളുകളിൽ എടുത്തുകൊണ്ട് കൊണ്ടുപോകും.”
भीम उवाच
Educational Q&A
The passage highlights steadfast responsibility toward one’s leader and family: Bhīma refuses to abandon the king in danger, prioritizing protection, solidarity, and perseverance over comfort. It also underscores loyal companionship—Draupadī’s pativratā resolve and Sahadeva’s affection—framing duty as shared endurance.
Bhīma insists that the Pāṇḍavas will proceed together through a perilous mountain region to see Arjuna (Savyasācī). He permits nonessential attendants and brāhmaṇas to return, but vows not to leave the king alone among rākṣasas. If chariots cannot pass, they will walk, and Bhīma will carry Draupadī where needed.