Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

गन्धमादन-हिमवत्प्रयाणे युधिष्ठिर-भीमसंवादः

Yudhiṣṭhira–Bhīma Dialogue on the Gandhamādana–Himavat Ascent

शैले5स्मिन्‌ राक्षसाकीर्णे दुर्गेषु विषमेषु च । इयं चापि महाभागा राजपुत्री पतिव्रता,फिर सहदेवके, मेरे तथा द्रौपदीके लिये तो कहना ही क्या है? भारत! ये ब्राह्मणलोग चाहें तो यहाँसे लौट सकते हैं। समस्त सेवक, सारथि, रसोइये तथा हममेंसे और जिस- जिसको आप लौटाना उचित समझें-वे सभी जा सकते हैं। राक्षसोंसे भरे हुए इस पर्वतपर तथा ऊँचे-नीचे दुर्गम प्रदेशोंमें मैं आपको कदापि अकेला छोड़ना नहीं चाहता। नरश्रेष्ठ! यह परम सौभाग्यवती पतिव्रता राजकुमारी कृष्णा भी आपको छोड़कर लौटनेको कभी तैयार न होंगी। इसी प्रकार यह सहदेव भी आपमें सदा अनुराग रखनेवाला है, आपको छोड़कर कभी नहीं लौटेगा। मैं इसके मनकी बात जानता हूँ। महाराज! सव्यसाची अर्जुनको देखनेकी इच्छासे हम सभी लालायित हो रहे हैं; अत: सब साथ ही चलेंगे। राजन! अनेक कन्दराओंसे युक्त इस पर्वतपर यदि रथोंके द्वारा यात्रा सम्भव न हो तो हम पैदल ही चलेंगे। आप इसके लिये उदास न हों। जहाँ-जहाँ द्रौपदी नहीं चल सकेगी वहाँ-वहाँ मैं स्वयं इसे कंधेपर चढ़ाकर ले जाऊँगा

śaile 'smin rākṣasākīrṇe durgeṣu viṣameṣu ca | iyaṃ cāpi mahābhāgā rājaputrī pativratā |

രാക്ഷസന്മാർ നിറഞ്ഞ ഈ പർവതത്തിലും ഈ വിഷമമായ ദുർഗമ പാതകളിലും ഞാൻ നിങ്ങളെ ഒറ്റയ്ക്ക് വിടുകയില്ല. ഈ മഹാഭാഗ്യവതിയായ രാജകുമാരി, പതിവ്രതയായ കൃഷ്ണയും നിങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ച് മടങ്ങാൻ ഒരിക്കലും സമ്മതിക്കുകയില്ല.

शैलेon the mountain
शैले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootशैल
FormMasculine, Locative, Singular
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine, Locative, Singular
राक्षसby/with demons
राक्षस:
Karana
TypeNoun
Rootराक्षस
FormMasculine, Instrumental, Plural
आकीर्णेfilled, crowded
आकीर्णे:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootआकीर्ण
FormMasculine, Locative, Singular
दुर्गेषुin difficult/fortified places
दुर्गेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदुर्ग
FormNeuter, Locative, Plural
विषमेषुin uneven/rough (places)
विषमेषु:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootविषम
FormNeuter, Locative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
इयम्this (woman)
इयम्:
Karta
TypePronoun
Rootइदम्
FormFeminine, Nominative, Singular
also/and
:
TypeIndeclinable
Root
अपिalso, even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
महाभागाvery fortunate/noble
महाभागा:
Karta
TypeAdjective
Rootमहाभाग
FormFeminine, Nominative, Singular
राजपुत्रीking's daughter, princess
राजपुत्री:
Karta
TypeNoun
Rootराजपुत्री
FormFeminine, Nominative, Singular
पतिव्रताdevoted to her husband
पतिव्रता:
Karta
TypeAdjective
Rootपतिव्रत
FormFeminine, Nominative, Singular

भीम उवाच

B
Bhīma
D
Draupadī (Kṛṣṇā)
S
Sahadeva
A
Arjuna (Savyasācin)
R
rākṣasas
M
mountain (śaila)
C
caves (kandarāḥ) (contextual from passage)

Educational Q&A

In danger and hardship, dharma is expressed through solidarity: the strong protect the weak, companions do not abandon one another, and fidelity and loyalty are upheld even when comfort and safety are threatened.

Bhīma reassures the leader (implicitly Yudhiṣṭhira) that in a rākṣasa-infested, difficult mountain region they will not leave him alone; Draupadī will not turn back, Sahadeva will remain devoted, and if chariots cannot pass they will walk—Bhīma even offering to carry Draupadī where needed as they press on to see Arjuna.