Shloka 34
Udyoga-parva Adhyāya 71 — Kṣatra-dharma Counsel, Public Legitimacy, and Mobilization
न चेत् प्रबुध्यते कृष्ण नरकायैव गच्छति । तस्य प्रबोध: प्रज्जैव प्रज्ञाचक्षुस्तरिष्पति,श्रीकृष्ण! यदि उसे फिरसे कर्तव्यका बोध नहीं होता, तो वह नरककी दिशामें ही बढ़ता जाता है। कर्तव्यका बोध करानेवाली प्रज्ञा ही है। जिसे प्रज्ञारूपी नेत्र प्राप्त हैं, वह निश्चय ही संकटसे पार हो जायगा
na cet prabudhyate kṛṣṇa narakāyaiva gacchati | tasya prabodhaḥ prajñaiva prajñācakṣus tariṣyati |
യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു— “ഹേ കൃഷ്ണാ! മനുഷ്യൻ വീണ്ടും കര്ത്തവ്യബോധത്തിലേക്ക് ഉണരുന്നില്ലെങ്കിൽ, അവൻ നരകദിശയിലേക്കേ നീങ്ങും. അവനുള്ള യഥാർത്ഥ പ്രബോധം പ്രജ്ഞ തന്നെയാണ്; പ്രജ്ഞാരൂപമായ കണ്ണുള്ളവൻ നിശ്ചയമായി ആപത്ത് കടന്നുപോകും.”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Without awakening to dharma (one’s rightful duty), a person’s course becomes self-destructive, described as ‘going to hell.’ The remedy is prajñā—clear moral discernment—which functions like an inner eye enabling one to navigate and cross dangers.
In the Udyoga Parva’s pre-war negotiations and counsel, Yudhiṣṭhira addresses Kṛṣṇa, stressing that those who fail to regain awareness of duty continue toward ruin, while wisdom alone can rouse and rescue them from impending calamity.