Shloka 35
Udyoga-parva Adhyāya 71 — Kṣatra-dharma Counsel, Public Legitimacy, and Mobilization
प्रज्ञालाभे हि पुरुष: शास्त्राण्येवान्ववेक्षते । शास्त्रनिष्ठ: पुनर्धर्म तस्य हीरड्रमुत्तमम्,प्रज्ञाकी प्राप्ति होनेपर पुरुष केवल शास्त्रवचनोंपर ही दृष्टि रखता है। शास्त्रमें निष्ठा होनेपर वह पुनः धर्म करता है। धर्मका उत्तम अंग है लज्जा, जो धर्मके साथ ही आ जाती है। लज्जाशील मनुष्य पापसे द्वेष रखकर उससे दूर हो जाता है। अतः उसकी धन-सम्पत्ति बढ़ने लगती है। जो जितना ही श्रीसम्पन्न है, वह उतना ही पुरुष माना जाता है
prajñālābhe hi puruṣaḥ śāstrāṇy evānuvīkṣate | śāstraniṣṭhaḥ punaḥ dharmaṃ tasya hīḍram uttamam ||
യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു— “പ്രജ്ഞ ലഭിക്കുമ്പോൾ മനുഷ്യൻ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശത്തിനായി ശാസ്ത്രങ്ങളെയേ നോക്കും. ശാസ്ത്രനിഷ്ഠനായാൽ അവൻ വീണ്ടും ധർമ്മാചരണം ചെയ്യുന്നു. അവനു ധർമ്മത്തിന്റെ ശ്രേഷ്ഠാഭരണമാണ് ലജ്ജ; അത് ധർമ്മത്തോടൊപ്പം സ്വാഭാവികമായി വരുന്നു, പാപത്തോടുള്ള വിരോധം ഉണർത്തി അതിൽ നിന്ന് അകറ്റുന്നു; അതിനാൽ അവന്റെ സമൃദ്ധിയും മാനവും വർധിക്കുന്നു.”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Wisdom leads one to rely on śāstra for guidance; steadfastness in śāstra results in dharmic conduct, whose finest ‘ornament’ is modesty (hīḍā/lajjā), a moral restraint that repels sin and supports prosperity and good repute.
In Udyoga Parva’s counsel-oriented setting, Yudhiṣṭhira articulates an ethical principle: the wise person consults śāstra, lives by dharma, and cultivates modesty as a key marker of righteous character.