Shloka 12
अध्याय ३९: विदुरेण धृतराष्ट्राय नीत्युपदेशः
Timely Counsel, Association, and Kin-Duty
इदं च त्वां सर्वपरं ब्रवीमि पुण्यं पद तात महाविशिष्टम् । न जातु कामाजन्न भयान्न लोभाद् धर्म जह्माज्जीवितस्यापि हेतो:,तात! अब मैं तुम्हें यह बहुत ही महत्त्वपूर्ण एवं सर्वोपरि पुण्यजनक बात बता रहा हूँ-- कामनासे, भयसे, लोभसे तथा इस जीवनके लिये भी कभी धर्मका त्याग न करे। धर्म नित्य है, किंतु सुख-दुःख अनित्य हैं। जीव नित्य है, पर इसका कारण अनित्य है। आप अनित्यको छोड़कर नित्यमें स्थित होइये और संतोष धारण कीजिये; क्योंकि संतोष ही सबसे बड़ा लाभ है
idaṃ ca tvāṃ sarvaparāṃ bravīmi puṇyaṃ pada tāta mahāviśiṣṭam | na jātu kāmāj na bhayān na lobhād dharmaṃ jahyāj jīvitasyāpi hetoḥ ||
താതാ! ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിന്നോട് എല്ലാറ്റിലും പരമമായ, അത്യന്തം പുണ്യകരമായ ഉപദേശം പറയുന്നു—കാമം കൊണ്ടല്ല, ഭയം കൊണ്ടല്ല, ലോഭം കൊണ്ടല്ല; ജീവൻ രക്ഷിക്കാനായാലും ഒരിക്കലും ധർമ്മം ഉപേക്ഷിക്കരുത്.
विदुर उवाच
Educational Q&A
Dharma must not be sacrificed under any pressure—desire, fear, greed, or even the instinct to preserve one’s life. The verse elevates dharma as the highest, enduring principle and urges steadiness in the permanent rather than compromise for transient gains.
In Udyoga Parva, as the conflict between the Kauravas and Pāṇḍavas approaches war, Vidura offers moral counsel in the courtly-political setting. Here he delivers a decisive ethical injunction: uphold righteousness regardless of personal risk or temptation.