Shloka 64
उद्योगपर्व — अध्याय 33: धृतराष्ट्र-विदुर संवादः (विदुरनीतिः)
आत्मना55त्मानमन्विच्छेन्मनोबुद्धीन्द्रियैर्यतै: । आत्मा होवात्मनो बन्धुरात्मैव रिपुरात्मन:,मन, बुद्धि और इन्द्रियोंको अपने अधीनकर अपनेसे ही अपने आत्माको जाननेकी इच्छा करे; क्योंकि आत्मा ही अपना बन्धु और आत्मा ही अपना शत्रु है
ātmanā ātmānam anvicchen manobuddhīndriyaiḥ yataiḥ | ātmā hy ātmanaḥ bandhur ātmaiva ripur ātmanaḥ ||
മനസ്സ്, ബുദ്ധി, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ എന്നിവയെ നിയന്ത്രിച്ച് മനുഷ്യൻ തന്റെ തന്നെ വഴി തന്റെ ആത്മാവിനെ അന്വേഷിക്കണം; കാരണം ആത്മാവുതന്നെ ആത്മാവിന്റെ ബന്ധുവും, ആത്മാവുതന്നെ ആത്മാവിന്റെ ശത്രുവുമാണ്.
विदुर उवाच
Educational Q&A
Mastery of mind, intellect, and senses is the means to self-knowledge; when disciplined, one’s own self supports one’s welfare, and when undisciplined, it undermines it.
In the Udyoga Parva’s counsel-filled setting before the great war, Vidura delivers ethical instruction, emphasizing inner governance as the foundation for right action and sound judgment.