Shloka 51
कटके कुण्डले चैव ब्रह्मुसूत्रं तथा परम्
kaṭake kuṇḍale caiva brahmasūtraṃ tathā param | kaḍe kuṇḍala yajñopavīta vicitra-vastraṃ viśeṣataḥ gandham arpitvā vācakasya devatā-samāṃ pūjāṃ kuryāt | evaṃ-kārī śrotā bhagavato viṣṇoḥ loke gacchati ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—“കങ്കണങ്ങളും കുണ്ഡലങ്ങളും യജ്ഞോപവീതവും, മറ്റ് ആഭരണങ്ങളും വർണവസ്ത്രങ്ങളും, പ്രത്യേകിച്ച് സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളും അർപ്പിച്ച് വാചകനെ ദേവനെപ്പോലെ പൂജിക്കണം. ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്ന ശ്രോതാവ് ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിന്റെ ലോകം പ്രാപിക്കുന്നു.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that sacred listening is not passive: the listener should actively honor the reciter with respectful offerings and worship-like reverence. Such humility, gratitude, and support for dharma-teaching are presented as spiritually fruitful, leading to attainment of Viṣṇu’s abode.
In Svargārohaṇa Parva’s concluding instructions and reflections, Vaiśampāyana describes the proper way to receive the Mahābhārata’s recitation: by offering ornaments, sacred thread, garments, and fragrance, and by venerating the reciter like a deity. The promised result is heavenly/spiritual attainment in Viṣṇu’s realm.