Shloka 25
Gandhārī’s Lament for Bhūriśravas and Śakuni
Book 11, Chapter 24
पहले सोनेके डंडोंसे विभूषित दो-दो व्यजनोंद्वारा जिसको हवा की जाती थी, वही शकुनि आज धरतीपर सो रहा है और पक्षी अपनी पाँखोंसे इसको हवा करते हैं ।। यः स्वरूपाणि कुरुते शतशो5थ सहस्रश: । तस्य मायाविनो माया दग्धा: पाण्डवतेजसा,जो अपने सैकड़ों और हजारों रूप बना लिया करता था, उस मायावीकी सारी मायाएँ पाण्डुपुत्र सहदेवके तेजसे दग्ध हो गयीं
pūrvam suvarṇa-daṇḍaiḥ vibhūṣitaiḥ dvi-dvi-vyajanaiḥ yasya vāyur dīyate sma, sa eva śakuniḥ adya pṛthivyāṃ suptaḥ; pakṣiṇaś ca asya pakṣaiḥ enam vāyayanti. yaḥ svarūpāṇi kurute śataśo 'tha sahasraśaḥ, tasya māyāvinaḥ māyāḥ dagdhāḥ pāṇḍava-tejasā (sahadevena).
മുമ്പ് സ്വർണ്ണദണ്ഡങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച ജോടിജോടി വ്യജനങ്ങളാൽ വീശപ്പെടുമായിരുന്ന ശകുനി, ഇന്ന് ഭൂമിയിൽ കിടക്കുന്നു; പക്ഷികൾ അവരുടെ ചിറകുകളാൽ അവനെ വീശുന്നു. നൂറുകളായും ആയിരങ്ങളായും രൂപം കൈക്കൊള്ളുമായിരുന്ന ആ മായാവിയുടെ എല്ലാ മായകളും പാണ്ഡവനായ സഹദേവന്റെ തേജസ്സാൽ ദഗ്ധമായി.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse teaches the fragility of worldly privilege and the inevitable collapse of deceit: one who relied on luxury and illusion ends on the ground, his stratagems rendered powerless before righteous strength and the consequences of his actions.
Vaiśampāyana describes Shakuni’s fallen state after the war: once attended with ornate fans, he now lies on the earth while birds fan him. His famed ability to assume many forms—symbolizing cunning and deception—is said to have been destroyed by the Pandava Sahadeva’s tejas, recalling Sahadeva’s slaying of Shakuni.