Shloka 24
Gandhārī’s Lament for Bhūriśravas and Śakuni
Book 11, Chapter 24
यः पुरा हेमदण्डाभ्यां व्यजनाभ्यां सम वीज्यते । स एष पक्षिभि: पक्ष: शयान उपवीज्यते,इति श्रीमहा भारते स्त्रीपर्वणि स्त्रीविलापपर्वणि गान्धारीवाक्ये चतुर्विशो5ध्याय: ।। २४ ।। इस प्रकार श्रीमह्याभारत स्त्रीपर्वके अन्तर्गत स्त्रीविलापपर्वमें गान्धारीवाक्यविषयक चौबीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
yaḥ purā hemadaṇḍābhyāṃ vyajanābhyāṃ sama-vījyate | sa eṣa pakṣibhiḥ pakṣaḥ śayāna upavījyate |
മുമ്പ് സ്വർണ്ണദണ്ഡങ്ങളുള്ള രണ്ടു വ്യജനങ്ങളാൽ സമമായി വീശപ്പെടുമായിരുന്നവൻ, ഇപ്പോൾ മരണത്തിൽ കിടക്കുന്നു—പക്ഷികളുടെ ചിറകുകളാണ് അവനെ വീശുന്നത്.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse teaches the impermanence of worldly power and comfort: royal attendants and luxuries disappear instantly in the wake of death, leaving the body to nature. It implicitly condemns the pride and violence that lead to such ruin, highlighting the ethical cost of war.
In the Strīparvan’s lamentation context, the narrator describes the fallen—once honored like kings, fanned with golden-handled whisks—now lying dead on the battlefield, with only birds’ wings stirring the air around them. The image intensifies the women’s grief and the sense of catastrophic reversal after the war.