Shloka 36
राजा-दैवतत्वम् — The King as a Stabilizing ‘Daivata’ (Divine Function) in Social Order
राज्: परैः परिभव: सर्वेषामसुखावह: । तस्माच्छत्रं च पत्र च वासांस्थाभरणानि च
rājñaḥ paraiḥ paribhavaḥ sarveṣām asukhāvahaḥ | tasmāc chatraṃ ca patraṃ ca vāsāṃsy ābharaṇāni ca | bhojanaṃ pānaṃ gṛhaṃ cāsanaṃ śayyāṃ ca sarvaśaḥ |
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—രാജാവ് മറ്റുള്ളവരാൽ അപമാനിക്കപ്പെടുകയോ പരാജയപ്പെടുകയോ ചെയ്താൽ അത് എല്ലാവർക്കും ദുഃഖകാരണമാകും. അതിനാൽ പ്രജകൾ രാജാവിന് രാജച്ഛത്രം, വാഹനങ്ങൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ, ആഭരണങ്ങൾ, അന്നപാനം, വാസസ്ഥലം, ആസനം, ശയ്യ എന്നിവ ഉൾപ്പെടെ ആവശ്യമായ എല്ലാ ഉപകരണങ്ങളും സമർപ്പിക്കണം; അങ്ങനെ രാജാധികാരം ഉറപ്പോടെ നിലനിൽക്കും, പൊതുക്ഷേമവും സംരക്ഷിക്കപ്പെടും.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The welfare of society is tied to the stability and dignity of kingship; therefore subjects have a dharmic responsibility to materially support the king so that governance remains strong and the community is not harmed by political humiliation or defeat.
In the Shanti Parva’s instruction on rajadharma, Bhishma advises (to Yudhishthira) that a king’s being overpowered by rivals brings suffering to all, and thus the populace should furnish the king with the practical and symbolic necessities of sovereignty—parasol, conveyance, clothing, ornaments, and basic comforts.