Shloka 18

Śara-śayyā-sthita-bhīṣma-saṃvāda-prastāvaḥ

The Prelude to Questioning Bhīṣma on the Bed of Arrows

Devanagari script

यच्च भूतं भविष्यच्च भवच्च परमसद्युते । तत्‌ सर्वमनुपश्यामि पाणौ फलमिवार्पितम्‌,परम तेजस्वी पुरुषोत्तम! अब मैं हाथपर रखे हुए फलकी भाँति भूत, भविष्य और वर्तमान तीनों कालोंकी सभी बातें सुस्पष्टरूपसे देख रहा हूँ

Transliteration

yac ca bhūtaṁ bhaviṣyac ca bhavac ca paramasadyute | tat sarvam anupaśyāmi pāṇau phalam ivārpitam, parama tejasvī puruṣottama |

Translation

ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—പരമതേജസ്വിയായ പുരുഷോത്തമാ! ഇപ്പോൾ ഞാൻ ഭൂതം, ഭാവി, വർത്തമാനം—മൂന്നു കാലങ്ങളിലെ എല്ലാം കൈത്തളിരിൽ വെച്ച ഫലംപോലെ വ്യക്തമായി കാണുന്നു.

Word by Word

यत्whatever/that which

चand

भूतम्the past (what has been)

भविष्यत्the future (what will be)

चand

भवत्the present (what is)

परमsupreme/uttermost

सत्being/reality

द्युतिःsplendour/radiance

तत्that

सर्वम्all/entire

अनुपश्यामिI clearly behold/see

पाणौin the hand

फलम्a fruit

इवlike/as

आर्पितम्placed/offered

परमsupreme

तेजस्वीradiant, mighty

पुरुषोत्तमO best of men (Purushottama)

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

Bhishma

Puruṣottama (honorific addressee)

fruit (phala)

palm/hand (pāṇi)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes