Previous Verse
Next Verse

Shloka 42

Atithi-satkāra and the Consolation of Wise Counsel (अतिथिसत्कारः प्रज्ञानवचनस्य च पराश्वासनम्)

अब इन्द्रके पास दोहरी ब्रह्महत्या उपस्थित हुई। उसके भयसे इन्द्रने देवराजपदका परित्याग कर दिया और मानसरोवरके जलनमें उत्पन्न हुई एक शीतल कमलिनीके पास जा पहुँचे। वहाँ अणिमा आदि ऐश्वर्यके योगसे इन्द्र अणुमात्र रूप धारण करके कमलनालकी ग्रन्थिमें प्रविष्ट हो गये

atha indrasya samīpe dvi-vidhā brahmahatyā samupasthitā | tasyā bhayād indro devarājatvaṃ parityajya mānasasarovarasya jalāśaye jātaṃ śītalaṃ kamalinīṃ prati jagāma | tatra aṇimādi-aiśvarya-yogena indro 'ṇumātra-rūpaṃ dhṛtvā kamalanālasya granthiṃ praviṣṭaḥ |

അപ്പോൾ ഇന്ദ്രന്റെ മുന്നിൽ ഇരട്ടയായ ബ്രഹ്മഹത്യാദോഷം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അതിന്റെ ഭയത്തിൽ ഇന്ദ്രൻ ദേവരാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച്, മാനസസരോവരത്തിലെ ജലത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ശീതളമായ താമരക്കൂട്ടത്തിലേക്ക് എത്തി. അവിടെ അണിമാ മുതലായ ഐശ്വര്യയോഗബലത്തോടെ ഇന്ദ്രൻ അണുവോളം ചെറുതായ രൂപം ധരിച്ചു താമരത്തണ്ടിന്റെ കുരുക്കിനുള്ളിൽ പ്രവേശിച്ചു.

अथthen
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
इन्द्रस्यof Indra
इन्द्रस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootइन्द्र
FormMasculine, Genitive, Singular
समीपेnear
समीपे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसमीप
FormNeuter, Locative, Singular
द्विगुणाtwofold
द्विगुणा:
Karta
TypeAdjective
Rootद्विगुण
FormFeminine, Nominative, Singular
ब्रह्महत्याthe sin of Brahmin-slaying
ब्रह्महत्या:
Karta
TypeNoun
Rootब्रह्महत्या
FormFeminine, Nominative, Singular
उपस्थितpresent/arrived
उपस्थित:
TypeAdjective
Rootउप-स्था
FormFeminine, Nominative, Singular
अभवत्was/became
अभवत्:
TypeVerb
Rootभू
FormImperfect, 3, Singular, Parasmaipada
तस्याःof it/of her
तस्याः:
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Genitive, Singular
भयात्from fear
भयात्:
Apadana
TypeNoun
Rootभय
FormNeuter, Ablative, Singular
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Karta
TypeNoun
Rootइन्द्र
FormMasculine, Nominative, Singular
देवराजपदस्यof the status/office of king of gods
देवराजपदस्य:
TypeNoun
Rootदेवराजपद
FormNeuter, Genitive, Singular
परित्यागम्abandonment
परित्यागम्:
Karma
TypeNoun
Rootपरित्याग
FormMasculine, Accusative, Singular
अकरोत्did/made
अकरोत्:
TypeVerb
Rootकृ
FormImperfect, 3, Singular, Parasmaipada
मानसरोवरस्यof Manasarovara
मानसरोवरस्य:
TypeNoun
Rootमानसरोवर
FormNeuter, Genitive, Singular
जलेin the water
जले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootजल
FormNeuter, Locative, Singular
उत्पन्नाम्born/arisen
उत्पन्नाम्:
TypeAdjective
Rootउत्-पद्
FormFeminine, Accusative, Singular
शीतलाम्cool
शीतलाम्:
TypeAdjective
Rootशीतल
FormFeminine, Accusative, Singular
कमलिनीम्lotus-pond/lotus-clump
कमलिनीम्:
Karma
TypeNoun
Rootकमलिनी
FormFeminine, Accusative, Singular
समीपम्to the vicinity
समीपम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसमीप
FormNeuter, Accusative, Singular
जगामwent
जगाम:
TypeVerb
Rootगम्
FormPerfect, 3, Singular, Parasmaipada
तत्रthere
तत्र:
TypeIndeclinable
Rootतत्र
अणिमादिaṇimā and the like (mystic powers)
अणिमादि:
TypeNoun
Rootअणिमा
FormFeminine, Nominative, Singular, used as first member in a compound-like sequence meaning 'aṇimā etc.'
ऐश्वर्यस्यof supernatural power
ऐश्वर्यस्य:
TypeNoun
Rootऐश्वर्य
FormNeuter, Genitive, Singular
योगेनby means of/through
योगेन:
Karana
TypeNoun
Rootयोग
FormMasculine, Instrumental, Singular
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Karta
TypeNoun
Rootइन्द्र
FormMasculine, Nominative, Singular
अणुमात्रम्atom-sized
अणुमात्रम्:
TypeAdjective
Rootअणुमात्र
FormNeuter, Accusative, Singular
रूपम्form
रूपम्:
Karma
TypeNoun
Rootरूप
FormNeuter, Accusative, Singular
धृत्वाhaving assumed/held
धृत्वा:
TypeVerb
Rootधृ
FormAbsolutive (Gerund), Parasmaipada
कमलनालस्यof the lotus-stalk
कमलनालस्य:
TypeNoun
Rootकमलनाल
FormNeuter, Genitive, Singular
ग्रन्थौin the knot/joint
ग्रन्थौ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootग्रन्थि
FormMasculine, Locative, Singular, locative singular of i-stem often appears as -ौ in some traditions/orthographies
प्रविवेशentered
प्रविवेश:
TypeVerb
Rootप्र-विश्
FormPerfect, 3, Singular, Parasmaipada

तास्त्वाष्ट उवाच क्‍व गमिष्यथास्यतां तावन्मया सह श्रेयो भविष्यन्तीति

I
Indra
B
Brahmahatyā (sin of brahmin-slaying)
D
Devarāja (office of king of the gods)
M
Mānasasarovara (Lake Mānasa/Manasarovar)
K
Kamalinī (lotus-grove)
A
Aṇimā (siddhi)
K
Kamalanāla (lotus-stalk)
G
Granthi (knot of the stalk)