Shloka 107
Atithi-satkāra and the Consolation of Wise Counsel (अतिथिसत्कारः प्रज्ञानवचनस्य च पराश्वासनम्)
नरनारायणो पूर्व तपस्तेपतुरव्ययम्,पहले नर और नारायणने जब धर्ममय रथपर आरूढ़ हो गन्धमादन पर्वतपर अक्षय तप किया था, उसी समय प्रजापति दक्षका यज्ञ आरम्भ हुआ
nara-nārāyaṇau pūrvaṁ tapas tepatūr avyayam | yadā dharma-maye rathe samārūḍhau gandhamādana-parvate 'kṣayaṁ tapaḥ cakratuḥ, tadā prajāpateḥ dakṣasya yajña ārabdhaḥ ||
പൂർവകാലത്ത് നരനും നാരായണനും അക്ഷയ തപസ്സു ചെയ്തു. ധർമ്മമയമായ രഥത്തിൽ ആരൂഢരായി അവർ ഗന്ധമാദന പർവതത്തിൽ അവിനാശി തപസ്സിൽ ലീനരായിരുന്ന അതേ സമയത്ത് പ്രജാപതി ദക്ഷന്റെ യജ്ഞം ആരംഭിച്ചു. ഈ ഭാഗം തപസ് (ആത്മസംയമം)യും യജ്ഞം (ധർമ്മകർത്തവ്യം)യും ലോകധാരണയ്ക്കുള്ള സമാന്തര പ്രവർത്തികളാണെന്ന്—വ്യക്തിഗത সাধനയും ആചാരബദ്ധ ഉത്തരവാദിത്വവും ഒരേ ഋതക്രമത്തെ താങ്ങുന്നുവെന്ന്—ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു.
तामिन्द्र उवाच गच्छ नहुषस्त्वया वाच्योथ<पूर्वेण मामृषियुक्तेन यानेन त्वमधिरूढ
Educational Q&A
The verse juxtaposes two pillars of dharma: inner discipline (tapas) and outward sacred responsibility (yajña). By synchronizing Nara–Nārāyaṇa’s austerities with Dakṣa’s sacrifice, it suggests that both ascetic restraint and properly ordered ritual action uphold the moral and cosmic order.
The text recalls an ancient moment: Nara and Nārāyaṇa perform inexhaustible penance on Mount Gandhamādana while mounted on a dharma-based chariot, and simultaneously Prajāpati Dakṣa begins his great sacrifice. The narration sets a mythic backdrop connecting renowned tapas with a major yajña event.