Shloka 110
नारद–शुक संवादः
Impermanence, Svabhāva, and Śuka’s Resolve for Yoga
दुर्ग जन्म निधनं चापि राजन् न भौतिक ज्ञानविदो वदन्ति | यज्ैस्तपो भिनिययमैर््रतैश्व दिवं समासाद्य पतन्ति भूमौ
durgaṃ janma nidhanaṃ cāpi rājan na bhautikaṃ jñānavido vadanti | yajñais tapobhir niyamair vratais ca divaṃ samāsādya patanti bhūmau ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു: ദേഹധാരിയുടെ ജനനവും മരണവും അത്യന്തം ദുർഗമമാണ്. യജ്ഞം, തപസ്, നിയമം, വ്രതം എന്നിവകൊണ്ട് സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിച്ചാലും, പുണ്യം ക്ഷയിക്കുമ്പോൾ വീണ്ടും ഭൂമിയിലേക്കു വീഴും.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Ritual merit (yajña, tapas, niyama, vrata) can lead to heaven, but it is not final liberation; when merit ends, one returns to earthly existence. True transcendence of birth and death requires wisdom that goes beyond merely accumulating punya.
In the Śānti Parva instruction, Bhīṣma continues advising King Yudhiṣṭhira on the limits of ritual action and the need for higher knowledge: heaven is temporary, while the problem of repeated birth and death remains unless one seeks a liberating insight.