Shloka 109
एतन्मया<5<प्तं जनकात् पुरस्तात् तेनापि चाप्तं नृप याज्ञवल्क्यात् । ज्ञानं विशिष्ट न तथा हि यज्ञा ज्ञानेन दुर्ग तरते न यज्ञै:
etan mayā prāptaṃ janakāt purastāt tenāpi cāptaṃ nṛpa yājñavalkyāt | jñānaṃ viśiṣṭaṃ na tathā hi yajñā jñānena durgaṃ tarate na yajñaiḥ yudhiṣṭhira ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ഈ ഉപദേശം എനിക്ക് പൂർവകാലത്ത് രാജാവ് ജനകനിൽ നിന്നു ലഭിച്ചതാണ്; അവനും, ഹേ നൃപാ, യാജ്ഞവൽക്ക്യനിൽ നിന്നു തന്നെയാണ് അത് ലഭിച്ചത്. ജ്ഞാനമാണ് പരമമായ മാർഗം; യജ്ഞങ്ങൾ അതിന് തുല്യമല്ല. ദുർഗമമായ ഈ ഭവസാഗരം മനുഷ്യൻ ജ്ഞാനത്തിലൂടെയേ കടക്കൂ; യജ്ഞങ്ങളാൽ അല്ല.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma asserts the primacy of jñāna (spiritual knowledge) over yajña (ritual sacrifice): liberation from saṃsāra is achieved through insight and realization, not merely through ritual action, however meritorious.
In the Śānti Parva’s instruction to Yudhiṣṭhira, Bhīṣma cites a lineage of transmission—Yājñavalkya to King Janaka to himself—to authorize the teaching, then emphasizes that this inherited wisdom places knowledge above sacrificial rites as the means to cross the difficult worldly ocean.