Shloka 956
ब्राह्मणस्य पूर्वतरा वृत्तिः — The Earlier Ideal Conduct of a Brahmana
River-of-Saṃsāra Metaphor
प्रयत्नेनाप्यपक्रान्तो दृष्टपूर्वो न केनचित् । “देहधारी जीव प्रमादमें पड़कर सोते हैं; किंतु काल सदा सावधान रहकर जागता रहता है। किसीके प्रयत्नसे भी कालको पीछे हटाया जा सका हो
prayatnenāpy apakrānto dṛṣṭapūrvo na kenacit |
എത്ര ശ്രമിച്ചാലും കാലം പിന്നോട്ടു മാറിയതായി ആരും ഒരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ല. ദേഹധാരികൾ പ്രമാദത്തിൽ വീണ് ഉറങ്ങുന്നവരെപ്പോലെ ആകുന്നു; എന്നാൽ കാലം സദാ ജാഗ്രതയോടെ ഉണർന്നിരിക്കുന്നു—അപ്രതിഹതം, അജേയ്യം.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Time (kāla) is inexorable: no human effort can make it retreat. Therefore one should not live in pramāda (heedlessness) but remain vigilant, using one’s limited lifespan for dharma and inner discipline.
In the Śānti Parva’s instruction on conduct and wisdom, Bhīṣma continues advising Yudhiṣṭhira by stressing the unstoppable nature of Time, contrasting human negligence with Time’s constant wakefulness.