Shloka 59
मनु-उपदेशः — भूत-उत्पत्ति, इन्द्रिय-निवृत्ति, तथा पर-स्वभाव-विवेकः
Manu’s Instruction on Elemental Origination, Sense-Withdrawal, and Discrimination of the Supreme Nature
एतद् बुद्ध्वा भवेद् बुद्धः किमन्यद् बुद्धलक्षणम् । विज्ञाय तद्धि मन्यन्ते कृतकृत्या मनीषिण:,यह जानकर मनुष्य ज्ञानी हो जाता है। ज्ञानीका इसके सिवा और क्या लक्षण है? क्योंकि मनीषी पुरुष उस परमात्मतत्त्वो जानकर ही अपनेको कृतकृत्य मानते हैं
etad buddhvā bhaved buddhaḥ kim anyad buddhalakṣaṇam | vijñāya tad dhi manyante kṛtakṛtyā manīṣiṇaḥ ||
ഇതു അറിഞ്ഞാൽ മനുഷ്യൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ ജ്ഞാനിയാകുന്നു—ജ്ഞാനത്തിന്റെ ഇതിലധികം മറ്റെന്ത് ലക്ഷണം? കാരണം വിവേകികൾ ആ പരമസത്യത്തെ അറിഞ്ഞതുകൊണ്ടുതന്നെ തങ്ങളെ കൃതകൃത്യരെന്ന് കരുതുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
True wisdom is defined by direct understanding/realization of the highest truth; once that is known, nothing further remains to be achieved, and the wise regard themselves as fully accomplished (kṛtakṛtya).
In Shanti Parva, Bhishma is instructing Yudhishthira on dharma and higher knowledge. Here he emphasizes that the decisive hallmark of a ‘buddha’ (awakened/wise person) is grasping the essential truth that brings inner completion.