Shloka 58
मनु-उपदेशः — भूत-उत्पत्ति, इन्द्रिय-निवृत्ति, तथा पर-स्वभाव-विवेकः
Manu’s Instruction on Elemental Origination, Sense-Withdrawal, and Discrimination of the Supreme Nature
न चात्मा शक््यते द्रष्टमिन्द्रियैश्न विभागश: । तत्र तत्र विसृष्टैश्न दुर्वार्यश्षाकृतात्मभि:,जिन्होंने अपने मनको वशमें नहीं किया है, वे भिन्न-भिन्न विषयोंकी ओर प्रेरित हुई दुर्निवार्य इन्द्रियोंद्वारा आत्माका साक्षात्कार नहीं कर सकते
na cātmā śakyate draṣṭum indriyaiḥ na vibhāgaśaḥ | tatra tatra visṛṣṭaiḥ na durvāryaiḥ akṛtātmabhiḥ ||
ആത്മാവിനെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളാൽ നേരിട്ട് കാണാനാവില്ല; അതിനെ ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ച് ഗ്രഹിക്കാനും കഴിയില്ല. മനസ്സിനെ വശീകരിക്കാത്തവരുടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഓരോ വിഷയത്തിലേക്കും അപ്രതിരോധ്യമായി പുറത്തേക്ക് ഓടുന്നതിനാൽ അവർക്ക് ആത്മസാക്ഷാത്കാരം സാധ്യമല്ല.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Self-realization is not a sensory achievement: the Ātman is beyond the reach of the outward-driven senses. Without self-mastery (especially restraint of the senses and mind), one cannot attain direct knowledge of the Self.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhīṣma continues teaching about inner discipline. He explains to the listener that uncontrolled senses scatter toward objects and thereby obstruct the realization of the Ātman.