Shloka 57
मनु-उपदेशः — भूत-उत्पत्ति, इन्द्रिय-निवृत्ति, तथा पर-स्वभाव-विवेकः
Manu’s Instruction on Elemental Origination, Sense-Withdrawal, and Discrimination of the Supreme Nature
त्रिवर्गो यस्य विदित: प्रेक्ष्य यश्चन विमुडचति । अन्विष्य मनसा युक्तस्तत्त्वदर्शी निरुत्सुक:,जिसे धर्म, अर्थ और काम--इन तीनोंका ठीक-ठीक ज्ञान है, जो खूब सोच-समझकर उनका परित्याग कर चुका है और जिसने मनके द्वारा आत्मतत्त्वका अनुसंधान करके योगयुक्त हो आत्मासे भिन्न वस्तुके लिये उत्सुकताका त्याग कर दिया है, वही तत्त्वदर्शी है
trivargo yasya viditaḥ prekṣya yaś ca na vimūḍhyati | anvīṣya manasā yuktaḥ tattvadarśī nirutsukaḥ ||
ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം—ഈ ത്രിവർഗ്ഗം യഥാർത്ഥമായി അറിയുകയും, സൂക്ഷ്മമായി ആലോചിച്ച് അവയാൽ മോഹിതനാകാതിരിക്കുകയും, മനസ്സാൽ ആത്മതത്ത്വം അന്വേഷിച്ച് യോഗസംയമത്തോടെ ആത്മാവല്ലാത്തതിലേക്കുള്ള അശാന്തമായ ആഗ്രഹം ഉപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവനേ തത്ത്വദർശി എന്നു പറയുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
True wisdom is not merely knowing dharma, artha, and kāma, but examining them without delusion and then turning inward: through disciplined inquiry into the Self, one becomes free from craving for non-Self objects and thus becomes a tattvadarśī (seer of reality).
In the Śānti Parva’s instruction on peace and right living, Bhishma continues advising Yudhiṣṭhira by defining the marks of a genuine knower: one who understands worldly aims, is not confused by them, and pursues Self-knowledge with yogic discipline and detachment.