Shloka 25
Jñāna-yoga and Karma-phala: Manu–Bṛhaspati on Akṣara and the Limits of Mantra
त्वंकारं नामधेयं च ज्येष्ठानां परिवर्जयेत् । अवराणां समानानामुभयेषां न दुष्यति,अपनेसे बड़ोंका नाम लेकर या तू कहकर न पुकारे, जो अपनेसे छोटे या समवयस्क हों, उनके लिये वैसा करना दोषकी बात नहीं है
tvaṃkāraṃ nāmadheyaṃ ca jyeṣṭhānāṃ parivarjayet | avarāṇāṃ samānānām ubhayeṣāṃ na duṣyati ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—മുതിർന്നവരെ ‘നീ’ (ത്വം) എന്നു വിളിക്കുകയോ പേരെടുത്ത് വിളിക്കുകയോ ഒഴിവാക്കണം. എന്നാൽ തനിക്കു ചെറുപ്പക്കാരെയോ സമപ്രായക്കാരെയോ അങ്ങനെ വിളിക്കുന്നത് ഇരുപക്ഷത്തിനും ദോഷമല്ല. സാമൂഹ്യാചരണത്തിൽ ആദരവുള്ള വാക്ക് ധർമ്മത്തിന്റെ പ്രായോഗിക രൂപമാണെന്നതാണ് ഈ ഉപദേശം.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Respectful speech is part of dharma: do not address elders by name or with overly familiar ‘tvaṃ’; with juniors or equals, such address is not inherently blameworthy.
In Śānti Parva’s instruction on righteous conduct, Bhīṣma lays down a rule of etiquette and moral discipline regarding how one should speak to elders, equals, and juniors.