Shloka 11
Jñāna-yoga and Karma-phala: Manu–Bṛhaspati on Akṣara and the Limits of Mantra
होमकाले तथा जुद्वन्नतुकाले तथा व्रजन् । अनन्यस्त्रीजन: प्राज्ञो ब्रह्मचारी तथा भवेत्
homakāle tathā yudvan ṛtukāle tathā vrajan | ananyastrījanaḥ prājño brahmacārī tathā bhavet ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—യഥാകാലം നിത്യമായി ഹോമം ചെയ്യുന്നവൻ, ഋതുകാലത്തിൽ മാത്രം സ്വന്തം ഭാര്യയെ സമീപിക്കുന്നവൻ, പരസ്ത്രീകളിലേക്കൊരിക്കലും ദൃഷ്ടി തിരിക്കാത്തവൻ—അത്തരം ജ്ഞാനിയായ ഗൃഹസ്ഥനും ബ്രഹ്മചാരിയെപ്പോലെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു: നിയന്ത്രിതൻ, സംയമിതൻ, ധർമ്മനിഷ്ഠൻ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Brahmacarya is presented not only as literal celibacy but as disciplined conduct: regular performance of sacred duties, conjugal relations confined to dharmically permitted times, and unwavering fidelity—no pursuit of other women. Such restraint makes a householder comparable to a brahmacārin in ethical stature.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma, Bhīṣma teaches Yudhiṣṭhira standards of self-control for householders. He defines a model of restrained domestic life—ritual regularity and sexual moderation—framing it as brahmacarya-like discipline within gṛhastha life.