Shloka 16
Kośa, Bala, and Maryādā: Treasury, Capacity, and Enforceable Limits (कोश-बल-मर्यादा)
तस्मादापत्स्वधर्मोडपि श्रूयते धर्मलक्षण: । अधर्मो जायते तस्मिन्निति वै कवयो विदु:
tasmād āpatsu dharmo 'pi śrūyate dharmalakṣaṇaḥ | adharmo jāyate tasminn iti vai kavayo viduḥ ||
അതുകൊണ്ട് ആപത്തുകാലത്ത് അധർമ്മവും ധർമ്മലക്ഷണമുള്ളതെന്നുപോലും കേൾക്കപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ കവികൾ-ഋഷികൾ ഉറപ്പായി അറിയുന്നത്—ധർമ്മവിരുദ്ധമായി പ്രവർത്തിച്ചാൽ അധർമ്മം തന്നെയാണ് ജനിക്കുന്നത്.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Even if emergency conduct is sometimes described as ‘dharma-like,’ the wise maintain that acting against dharma still generates adharma; distress may explain actions but does not erase their ethical nature or consequences.
In the Shanti Parva’s instruction on conduct, Bhishma advises Yudhishthira about moral decision-making under crisis (āpaddharma), warning that necessity can lead people to justify questionable acts, yet wrongdoing remains wrongdoing.