Shloka 37
ऋषिसमागमः — युधिष्ठिरस्य शोकवर्णनम्
Sage Assembly and Yudhiṣṭhira’s Articulation of Grief
अथ शूरो महेष्वास: पार्थेनाजी निपातित: । अहं त्वज्ञासिषं पश्चात् स्वसोदर्य द्विजोत्तम,द्विजश्रेष्ठ। तदनन्तर युद्धस्थलमें महाधनुर्धर शूरवीर कर्ण अर्जुनके हाथसे मारे गये। प्रभो! मुझे तो माता कुन्तीके ही कहनेसे बहुत पीछे यह बात मालूम हुई है कि “कर्ण हमारे ज्येष्ठ एवं सहोदर भाई थे।'” मैंने भाई की हत्या करायी है; इसलिये मेरे हृदयको तीव्र वेदना हो रही है
atha śūro maheṣvāsaḥ pārthenājau nipātitaḥ | ahaṁ tv ajñāsiṣaṁ paścāt svasodarya dvijottama ||
യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു— “അതിനുശേഷം ആ ശൂരൻ, മഹാധനുർധരൻ, യുദ്ധത്തിൽ പാർഥൻ (അർജുനൻ)ന്റെ കൈയിൽ വീണു. എന്നാൽ, ഓ ദ്വിജോത്തമാ! പിന്നീടാണ് ഞാൻ അറിഞ്ഞത്— അവൻ എന്റെ സഹോദരനാണെന്ന്. വളരെ വൈകി അമ്മ കുന്തിയുടെ വാക്കുകളിൽ നിന്ന് ‘കർണ്ണൻ നമ്മുടെ ജ്യേഷ്ഠൻ, ഒരേ മാതാവിൽ ജനിച്ച സഹോദരൻ’ എന്ന് അറിഞ്ഞതുമുതൽ എന്റെ ഹൃദയം തീക്ഷ്ണവേദനയിൽ കത്തുന്നു— കാരണം ഞാൻ എന്റെ സഹോദരന്റെ വധത്തിന് കാരണമായിരിക്കുന്നു.”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical weight of actions done in ignorance and the painful consequences of delayed truth. Even when war-deeds align with kṣatriya duty, the revelation of kinship transforms victory into moral anguish, underscoring the Mahābhārata’s insistence that dharma is complex and emotionally costly.
After the war, Yudhiṣṭhira reflects that Karṇa—slain by Arjuna in battle—was later revealed by their mother Kuntī to be their eldest full brother. Yudhiṣṭhira laments that he effectively caused his own brother’s death and is overwhelmed by grief and remorse.