Shloka 22
रणभूमिवर्णनम् — Devāsuropama-yuddha and the ‘River’ Metaphor of the Battlefield
विधुन्वन् कार्मुकं चित्र भारघ्नं वेगवत्तरम् । रथप्रवरमास्थाय सैन्धवाश्वंं महारथ:,महाराज! तब प्रतापी महारथी मद्रराज शल्यने उन योद्धाओंको आश्वासन दे समृद्धिशाली सर्वतोभद्रनामक व्यूह बनाकर भारनाशक, अत्यन्त वेगशाली और विचित्र धनुषको कँपाते हुए सिंधी घोड़ोंसे युक्त श्रेष्ठ रथपर आरूढ़ हो पाण्डवोंपर आक्रमण किया
vidhunvan kārmukaṃ citraṃ bhāraghnaṃ vegavattaram | rathapravaram āsthāya saindhavāśvaṃ mahārathaḥ ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—വിചിത്രവും ഭാരനാശകവും അതിവേഗവുമായ ധനുസ്സിനെ കുലുക്കിക്കൊണ്ട്, സിന്ധുദേശീയ അശ്വങ്ങൾ കെട്ടിയ ശ്രേഷ്ഠരഥം കയറി ആ മഹാരഥൻ പാണ്ഡവരെ പ്രഹരിക്കാൻ പാഞ്ഞുചെന്നു. ഒരു വശത്ത് ആശ്വസിപ്പിക്കൽയും വ്യൂഹശാസനവും; മറുവശത്ത് നായകന്റെ നിർണായകമായ ഉന്മേഷധാവനയും—യുദ്ധത്തിന്റെ ഘോര പ്രവാഹത്തെ മുന്നോട്ട് തള്ളുകയായിരുന്നു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how, in war, leadership manifests through readiness, morale, and disciplined deployment of strength; ethically, it points to the sobering reality that skill and resolve can be directed toward destructive ends, reminding readers to weigh power against dharma.
Sañjaya describes a great warrior mounting a superior chariot drawn by Sindhu-bred horses and brandishing a remarkable, swift bow, then moving to attack the Pāṇḍavas—signaling an escalation and organized offensive in the battle.