Shloka 2
रणभूमिवर्णनम् — Devāsuropama-yuddha and the ‘River’ Metaphor of the Battlefield
राज्ञश्न मतमाज्ञाय समनहात सा चमू: । अयोजयमन् रथांस्तूर्ण पर्यधावंस्तथा परे,राजाका यह अभिप्राय जानकर सारी सेना युद्धके लिये सुसज्जित होने लगी। कुछ लोगोंने तुरंत ही रथ जोत दिये। दूसरे चारों ओर दौड़ने लगे। हाथी सुसज्जित किये जाने लगे। पैदल सैनिक कवच बाँधने लगे तथा अन्य सहस्रों सैनिकोंने रथोंपर आवरण डाल दिये
sañjaya uvāca | rājñaś ca matam ājñāya samanahāt sā camūḥ | ayojayan rathāṁs tūrṇaṁ paryadhāvaṁs tathā pare ||
രാജാവിന്റെ ഉദ്ദേശം അറിഞ്ഞതോടെ ആ സൈന്യം ഉടൻ തന്നെ സന്നദ്ധമായി. ചിലർ വേഗത്തിൽ രഥങ്ങൾ കെട്ടി; മറ്റുള്ളവർ എല്ലാദിക്കുകളിലേക്കും ഓടിച്ചെന്ന് യുദ്ധസന്നാഹങ്ങൾ ത്വരിതപ്പെടുത്തി.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how swiftly collective action follows a ruler’s declared resolve: once the king’s intention is understood, the machinery of war moves forward almost automatically. Ethically, it points to the weight of leadership decisions and the responsibility borne by those who set events in motion.
Sañjaya reports that, upon grasping the king’s plan, the army begins immediate battle preparations: some harness chariots quickly while others run about organizing and readying the forces.