Shloka 113
रणभूमिवर्णनम् — Devāsuropama-yuddha and the ‘River’ Metaphor of the Battlefield
अभ्ययु: कौरवान् राजन् योत्स्यमाना: समन्ततः । राजन! इसी प्रकार उस महासमरमें पाण्डव भी अपनी सेनाका व्यूह बनाकर सब ओरसे युद्धके लिये उद्यत हो कौरवोंपर चढ़ आये
abhyayuḥ kauravān rājan yotsyamānāḥ samantataḥ |
രാജാവേ! കൗരവർ എല്ലാദിക്കുകളിലും നിന്ന് യുദ്ധാഗ്രഹത്തോടെ മുന്നേറി. അതുപോലെ ആ മഹാസമരത്തിൽ പാണ്ഡവരും തങ്ങളുടെ സേനയെ വ്യൂഹമായി നിരത്തി, സകലദിക്കുകളിലും നിന്ന് യുദ്ധത്തിന് സന്നദ്ധരായി, കൗരവരിലേക്കു പാഞ്ഞെത്തി.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the inevitability and totality of armed conflict once both sides commit to battle: each army organizes itself (vyūha) and advances from all directions. Implicitly, it reflects the kṣatriya-world’s emphasis on preparedness, discipline, and resolve in war—qualities that, when detached from dharma, also intensify destruction.
Sañjaya reports to King Dhṛtarāṣṭra that the Kauravas advanced from every side, intent on fighting; likewise, in that great engagement the Pāṇḍavas formed their own battle-array and charged the Kauravas from all directions, ready for combat.