Shloka 573

Duryodhana’s Post-Duel Lament and Instructions (भग्नसक्थस्य विलापः)

Devanagari script

पुत्रशोकाभिसंतप्त॑ बुद्धिव्याकुलितेन्द्रियम्‌ । “आप पुत्रशोकसे सर्वथा संतप्त हैं। आपकी बुद्धि और इन्द्रियाँ शोकसे व्याकुल हैं। ऐसी दशामें वे अत्यन्त लज्जित होनेके कारण आपके सामने नहीं आ रहे हैं!

Transliteration

putraśokābhisantaptaṁ buddhivyākulitendriyam |

Translation

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—“നീങ്ങൾ പുത്രശോകത്തിൽ പൂർണ്ണമായി ദഹിച്ചിരിക്കുന്നു. ദുഃഖം മൂലം നിങ്ങളുടെ ബുദ്ധിയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും വ്യാകുലമായിരിക്കുന്നു. അത്തരമൊരു നിലയിൽ ലജ്ജയിൽ മുങ്ങി അവർ നിങ്ങളുടെ മുമ്പിൽ വരുന്നതല്ല.”

Word by Word

• पुत्रशोकाभिसंतप्तम्: one tormented by grief for (his) son
• पुत्रशोकाभिसंतप्तम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: पुत्रशोकाभिसंतप्त
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• बुद्धिव्याकुलितेन्द्रियम्: whose senses are disturbed/confused by an agitated mind
• बुद्धिव्याकुलितेन्द्रियम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: बुद्धिव्याकुलितेन्द्रिय
• Form: Masculine, Accusative, Singular

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana

Educational Q&A

What is the core teaching?

Overwhelming grief disrupts discernment and the senses; in such a state, social and moral emotions like shame can prevent people from approaching or speaking openly, highlighting the need for steadiness of mind in crisis.

What is happening in the narrative?

Vaiśampāyana describes a person (addressed as ‘you’) as devastated by the loss of a son, mentally unsettled, and therefore not being approached by others who feel intense shame in that situation.