Shloka 29
Vāg-yuddha and Nimitta-darśana before the Gadāyuddha
Verbal Duel and Omens
तथा सदृशकर्माणौ वरुणस्य महाबलौ । वासुदेवस्य रामस्य तथा वैश्रवणस्य च,महाराज! शत्रुओंको संताप देनेवाले वे दोनों महाबली वीर यमराज, इन्द्र, वरुण, श्रीकृष्ण, बलराम, कुबेर, मधु, कैटभ, सुन्द, उपसुन्द, राम, रावण तथा बालि और सुमग्रीवके समान पराक्रम दिखानेवाले थे तथा काल एवं मृत्युके समान जान पड़ते थे
tathā sadṛśakarmāṇau varuṇasya mahābalau | vāsudevasya rāmasya tathā vaiśravaṇasya ca, mahārāja! śatrūṇāṃ santāpa-denau te ubhau mahābalī vīrau yamarāja-indra-varuṇa-śrīkṛṣṇa-balarāma-kubera-madhu-kaiṭabha-sunda-upasunda-rāma-rāvaṇa-bāli-sugrīvavat parākramaṃ darśayantaḥ kāla-mṛtyu-samāv iva babhūvatuḥ ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മഹാരാജാവേ! ആ രണ്ടു മഹാബല വീരന്മാർ വരുണനെപ്പോലെ കർമസാമ്യം ഉള്ളവർ; വാസുദേവൻ (ശ്രീകൃഷ്ണൻ), രാമൻ (ബലരാമൻ), വൈശ്രവണൻ (കുബേരൻ) എന്നിവരെപ്പോലെയും. ശത്രുക്കൾക്ക് താപം പകരുന്ന അവർ യമരാജൻ, ഇന്ദ്രൻ, വരുണൻ, ശ്രീകൃഷ്ണൻ, ബലരാമൻ, കുബേരൻ എന്നിവരെപ്പോലെ പരാക്രമം കാട്ടി; മധു-കൈടഭ, സുന്ദ-ഉപസുന്ദ, രാമ-രാവണ, ബാലി-സുഗ്രീവ എന്നീ പ്രസിദ്ധ പ്രതിദ്വന്ദ്വികളുപോലെ വീര്യം പ്രകടിപ്പിച്ചു. അവർ കാലവും മരണവും തന്നെയെന്നപോലെ തോന്നി.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the overwhelming, almost cosmic scale of martial power in the war: human warriors can appear as instruments of inevitability—like Time and Death—reminding the listener that violence in battle quickly becomes impersonal and fated, and that pride in strength is fragile before larger forces.
Sanjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that two mighty warriors on the battlefield are devastating their foes. To convey their intensity, he strings together comparisons to major gods and legendary pairs of opponents, culminating in the image that they seem like Kāla and Mṛtyu moving among men.