Shloka 84
Kārttikeya-Abhiṣecana: Mātṛgaṇa-Nāma Saṃkīrtana and Skanda’s Commission
किन्हींके मुख हाथीके समान थे, इसलिये वे बड़े भयानक जान पड़ते थे। कुछ पार्षदोंके मुख मगर, गरुड़, कंक भेड़ियों और कौओंके समान जान पड़ते थे ।। गोखरोष्टमुखा श्चवान्ये वृषदंशमुखास्तथा । महाजठरपादाज्ञस्तारकाक्षाश्व॒ भारत,भारत! कुछ पार्षद गाय, गदहा, ऊँट और वनबिलावके समान मुख धारण करते थे। किन्हींके पेट, पैर और दूसरे-दूसरे अंग भी विशाल थे। उनकी आँखें तारोंक समान चमकती थीं
go-kharōṣṭra-mukhāś ca vānyē vṛṣa-daṁśa-mukhās tathā | mahā-jaṭhara-pādāṅgās tārakākṣāś ca bhārata ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭാരതാ! ചില പരിഷദന്മാർക്ക് പശു, കഴുത, ഒട്ടകം എന്നിവയുടെ പോലെയുള്ള മുഖങ്ങൾ; ചിലർക്കു നായയുടെ പോലെയുള്ള മുഖങ്ങൾ; മറ്റുചിലർക്കു വൃഷദംശ (കാളയെ കടിക്കുന്ന) മൃഗങ്ങളുടെ പോലെയുള്ള മുഖങ്ങൾ. പലർക്കും മഹത്തായ വയറുകളും കാലുകളും മറ്റു അവയവങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു; അവരുടെ കണ്ണുകൾ നക്ഷത്രങ്ങളെപ്പോലെ തിളങ്ങി.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse uses grotesque, animal-faced imagery to signal an ominous moral climate: when violence and disorder dominate, the world is portrayed as haunted by fearful, unnatural forces—an ethical warning about the consequences of adharma.
Vaiśampāyana describes a terrifying group of attendants with animal-like faces and exaggerated bodies, emphasizing the dread and portentous atmosphere surrounding the events in the war narrative.