Shloka 4
अध्याय ३: कृपस्य दुर्योधनं प्रति नीत्युपदेशः
Kṛpa’s Counsel to Duryodhana
तदा तव सुतान् राजन् प्राविशत् सुमहद् भयम् । नरश्रेष्ठ! महात्मा पाण्डुकुमार अर्जुनके द्वारा सूतपुत्र कर्णके मारे जानेपर जब आपकी सेनाएँ बार-बार भागने और लौटायी जाने लगीं एवं रणभूमिमें मानवशरीरोंका भयानक संहार होने लगा, उस समय कर्णवधके पश्चात् कुन्तीकुमार अर्जुनने बड़े जोरसे सिंहनाद किया। राजन्! उसे सुनकर आपके पुत्रोंके मनमें बड़ा भारी भय समा गया ।। २-३ $ || न संधातुमनीकानि न चैवाथ पराक्रमे
tadā tava sutān rājan prāviśat sumahad bhayam | na sandhātum anīkāni na caivātha parākrame ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! അപ്പോൾ നിന്റെ പുത്രന്മാരുടെ ഹൃദയങ്ങളിൽ അതിമഹാഭയം കടന്നു. അവർക്ക് യുദ്ധവ്യൂഹങ്ങൾ വീണ്ടും കൂട്ടിച്ചേർക്കാനും കഴിഞ്ഞില്ല; പരാക്രമത്തിൽ ഉറച്ചു നിൽക്കാനും കഴിഞ്ഞില്ല.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how inner collapse precedes outer defeat: when confidence and moral resolve break, even large forces cannot be reorganized. In the Mahābhārata’s ethical frame, sustained alignment with adharma culminates in fear, disunity, and loss of effective agency at critical moments.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that a great fear seized the Kaurava princes; their troops could not be reassembled into formations nor could they display valor. This describes the Kaurava side’s disarray immediately after a decisive reversal in battle (contextually, following Karṇa’s fall and the ensuing panic).