Shloka 976
द्वैपायनह्रदे दुर्योधनान्वेषणम् / The Search for Duryodhana at Dvaipāyana Lake
रक्षित: कुलधर्मश्च॒ सानुक्रोशतया त्वया । वैश्यापुत्र युयुत्सुकी कही हुई यह बात सुनकर और इसे समयोचित जानकर सम्पूर्ण धर्मोंके ज्ञाता तथा अमेय आत्मबलसे सम्पन्न विदुरजीने युयुत्सुकी भूरि-भूरि प्रशंसा की एवं इस प्रकार कहा--“भरतवंशियोंके इस विनाशके समय जो यह समयोचित कर्तव्य प्राप्त था, वह सब बताकर अपनी दयालुताके कारण तुमने कुल-धर्मकी रक्षा की है
rakṣitaḥ kuladharmaś ca sānukrośatayā tvayā | vaiśyāputra yuyutsukī kahī huī yaha bāta sunkara aura ise samayocita jānkara sampūrṇa dharmoṃ ke jñātā tathā ameya ātmabal se sampanna vidurajī ne yuyutsukī bhūri-bhūri praśaṃsā kī evaṃ isa prakāra kahā—“bharatavaṃśiyoṃ ke isa vināśa ke samaya jo yaha samayocita kartavya prāpta thā, vaha saba batākara apanī dayālutā ke kāraṇa tumne kula-dharma kī rakṣā kī hai”
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— “നിന്റെ കരുണയാൽ കുലധർമ്മം സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടു.” വൈശ്യാപുത്രൻ യുയുത്സു പറഞ്ഞ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട്, അവ സമയോചിതവും യുക്തവുമെന്നു കരുതി, സർവ്വധർമ്മജ്ഞനും അപാര ആത്മബലസമ്പന്നനുമായ വിദുരൻ യുയുത്സുവിനെ വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രശംസിച്ചു; പിന്നെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു— “ഭാരതവംശത്തിന്റെ ഈ വിനാശകാലത്ത് സമയാനുസൃതമായ കർത്തവ്യം എന്തോ, അത് നീ വ്യക്തമായി അറിയിച്ചു; കരുണകൊണ്ട് കുലധർമ്മം കാത്തുസൂക്ഷിച്ചു.”
संजय उवाच
Educational Q&A
Even amid catastrophic conflict, one should identify and speak the timely duty (samayocita kartavya) and act from compassion; such conduct preserves kula-dharma—social and familial ethical continuity—when everything else is collapsing.
Sañjaya reports that Vidura, recognizing Yuyutsu’s statement as appropriate to the moment, repeatedly praises him and declares that Yuyutsu’s compassionate counsel/action has protected the Bharata clan’s dharma during a time of widespread destruction.