Shloka 14
द्वैपायनह्रदे दुर्योधनान्वेषणम् / The Search for Duryodhana at Dvaipāyana Lake
Devanagari script
अभ्यघ्नंस्तावकान् युद्धे मुहूर्तादिव भारत । ततो नि:शेषमभवत् तत् सैन्यं तव भारत,भारत! पाण्डव-सेनासे बहुत-से सैनिकोंने निकलकर युद्धमें एक ही मुहूर्तके भीतर आपके सम्पूर्ण योद्धाओंका संहार कर डाला। भरतनन्दन! उस समय आपकी वह सेना सर्वथा नष्ट हो गयी। उसमेंसे एक भी योद्धा बच न सका
Transliteration
abhyaghnan stāvakān yuddhe muhūrtādiva bhārata | tato niḥśeṣam abhavat tat sainyaṃ tava bhārata ||
Translation
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഓ ഭാരതാ! പാണ്ഡവർ യുദ്ധത്തിൽ നിന്റെ ആളുകളെ ഒരു മുഹൂർത്തത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ വധിച്ചതുപോലെ ആയി. പിന്നെ, ഓ ഭാരതാ, നിന്റെ ആ സൈന്യം നിശ്ശേഷമായി—സമ്പൂർണ്ണമായി നശിച്ചു; ഒരാളും ശേഷിച്ചില്ല।
Word by Word
अभ्यघ्नन्they struck down / slew
अभ्यघ्नन्:
Karta
TypeVerb
Rootअभि-हन् (धातु: हन्)
Formलङ् (Imperfect), परस्मैपद, 3, Plural
तावकान्your men (your side’s warriors)
तावकान्:
Karma
TypeNoun
Rootतावक (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Plural
युद्धेin battle
युद्धे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयुद्ध (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative, Singular
मुहूर्तात्within a muhūrta / in less than a muhūrta
मुहूर्तात्:
Apadana
TypeNoun
Rootमुहूर्त (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Ablative, Singular
इवas if / like
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
भारतO Bhārata
भारत:
TypeNoun
Rootभारत (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
ततःthen / thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
निःशेषम्entirely / without remainder
निःशेषम्:
TypeAdjective
Rootनिःशेष (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative/Accusative (adverbial use), Singular
अभवत्became / came to be
अभवत्:
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (Imperfect), परस्मैपद, 3, Singular
तत्that
तत्:
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular
सैन्यम्army
सैन्यम्:
Karta
TypeNoun
Rootसैन्य (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular
तवof you / your
तव:
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormGenitive, Singular
भारतO Bhārata
भारत:
TypeNoun
Rootभारत (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
भारतO Bhārata
भारत:
TypeNoun
Rootभारत (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
संजय उवाच
Characters & Entities
S
SañjayaD
Dhṛtarāṣṭra (implied by address “Bhārata” and “tava”)P
Pāṇḍavas (Pāṇḍava-senā, implied)K
Kaurava troops (tāvakāḥ)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes