Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

अध्याय ९ — दुर्योधनस्य अन्त्यावस्था, विलापः, तथा सौप्तिक-प्रतिवृत्तम्

Duryodhana’s Final Condition, Lamentation, and the Night’s Report

इस प्रकार श्रीमह्याभारत सौप्तिकपर्वमें रात्रियुद्धके प्रसंगमें पांचाल आदिका वधविषयक आठवाँ अध्याय पूरा हुआ,शुशुभे स वृतो राजा वेदी त्रिभिरिवाग्निभि: | वे तीनों महारथी वीर खूनसे रँग गये थे और लंबी साँसें खींच रहे थे। उनसे घिरा हुआ राजा दुर्योधन तीन अग्नियोंसे घिरी हुई वेदीके समान सुशोभित हो रहा था ।। ते तं शयानं सम्प्रेक्ष्य राजानमतथोचितम्‌

śuśubhe sa vṛto rājā vedī tribhir ivāgnibhiḥ | te trayo mahārathā vīrā rudhireṇa rañjitā dīrghān niśvāsān muñcantaḥ | tair ghṛtaḥ rājā duryodhanaḥ tribhir agnibhiḥ parivṛtāyā vedyā iva suśobhanaḥ || te taṃ śayānaṃ samprekṣya rājānam atathocitam |

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മൂന്ന് ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട യാഗവേദിപോലെ രാജാവ് ശോഭിച്ചു. രക്തത്തിൽ മുക്കപ്പെട്ട ശരീരങ്ങളോടെ, ദീർഘവും ഭാരവുമായ ശ്വാസം വലിച്ചുകൊണ്ട് ആ മൂന്ന് മഹാരഥന്മാർ അവനെ ചുറ്റി നിന്നു; അവരുടെ വലയത്തിനുള്ളിൽ ശയിച്ച ദുര്യോധനനും മൂന്നു അഗ്നികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട വേദിപോലെ ആ ഭീകര വൃത്തത്തിൽ ദീപ്തിമാനായി തോന്നി. രാജാവ് തന്റെ പദവിക്ക് യോജിക്കാത്ത നിലയിൽ ഇങ്ങനെ കിടക്കുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ അവർ ഗൗരവദൃഷ്ടിയോടെ അവനെ നിരീക്ഷിച്ചു।

शुशुभेshone, appeared splendid
शुशुभे:
Karta
TypeVerb
Rootशुभ्
FormLiT, Atmanepada, 3, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
वृतःsurrounded, encircled
वृतः:
Karta
TypeAdjective
Rootवृत (√वृ, वरणे)
Formक्त, Masculine, Nominative, Singular
राजाking
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
वेदीaltar
वेदी:
Karta
TypeNoun
Rootवेदी
FormFeminine, Nominative, Singular
त्रिभिःby/with three
त्रिभिः:
Karana
TypeNumeral
Rootत्रि
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
इवlike, as if
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
अग्निभिःby/with fires
अग्निभिः:
Karana
TypeNoun
Rootअग्नि
FormMasculine, Instrumental, Plural
तेthey (those)
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Plural
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
शयानम्lying down
शयानम्:
Karma
TypeAdjective
Rootशी (√शी, शयने)
Formशानच्, Masculine, Accusative, Singular
सम्प्रेक्ष्यhaving looked at, observing
सम्प्रेक्ष्य:
TypeVerb
Rootसम्+प्रेक्ष्
Formल्यप् (absolutive), Parasmaipada/Atmanepada-neutral
राजानम्the king
राजानम्:
Karma
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Accusative, Singular
अथthen
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
उचितम्proper, fitting
उचितम्:
Karma
TypeAdjective
Rootउचित
FormMasculine, Accusative, Singular

संजय उवाच

संजय (Sañjaya)
दुर्योधन (Duryodhana)
तीन महारथी (three great warriors; unnamed here)
वेदी (sacrificial altar)
अग्नि (fire)