Shloka 30
पाण्डवानां वनप्रस्थानवर्णनम् / The Pāṇḍavas’ Departure for the Forest
Vidura’s Report and Portents
द्रौपदी बोली--भरतवंशशिरोमणे! यदि आप मुझे वर देते हैं तो मैं यही माँगती हूँ कि सम्पूर्ण धर्मका आचरण करनेवाले राजा युधिष्ठिर दासभावसे मुक्त हो जायेँ। जिससे मेरे मनस्वी पुत्र प्रतिविन्ध्यको अज्ञानवश दूसरे राजकुमार ऐसा न कह सकें कि यह “दासपुत्र' है।। राजपुत्र: पुरा भूत्वा यथा नान्य: पुमान् क्वचित् | राजभिललितस्यथास्य न युक्ता दासपुत्रता,जैसे पहले राजकुमार होकर फिर कोई मनुष्य कभी दासपुत्र नहीं हुआ है, उसी प्रकार राजाओंके द्वारा जिसका लालन-पालन हुआ है, उस मेरे पुत्र प्रतिविन्ध्यका दासपुत्र होना कदापि उचित नहीं है
draupady uvāca—bharatavaṁśa-śiromaṇe! yadi tvaṁ me varaṁ dadāsi, tad etad eva vṛṇe—sarva-dharma-parāyaṇaḥ rājā yudhiṣṭhiraḥ dāsabhāvāt pramucyatām; yena me manasvinaḥ putrāḥ, viśeṣataḥ prativindhyaḥ, ajñānavaśād anyaiḥ rāja-kumārakaiḥ “dāsa-putraḥ” iti na vaktavyaḥ. rājaputraḥ purā bhūtvā yathā nānyaḥ pumān kvacit; rājabhir lālitasya asya na yuktā dāsaputratā.
ദ്രൗപദി പറഞ്ഞു—ഹേ ഭാരതവംശശിരോമണേ! നിങ്ങൾ എനിക്ക് വരം തരുന്നുവെങ്കിൽ, ഞാൻ ഇതേ അപേക്ഷിക്കുന്നു—സകലധർമ്മാചരണത്തിലും നിഷ്ഠനായ രാജാവ് യുധിഷ്ഠിരൻ ദാസ്യഭാവത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകട്ടെ. അങ്ങനെ എന്റെ മനസ്വിയായ പുത്രന്മാർ, പ്രത്യേകിച്ച് പ്രതിവിന്ധ്യൻ, അജ്ഞാനവശാൽ മറ്റു രാജകുമാരന്മാർ ‘ദാസപുത്രൻ’ എന്നു പരിഹസിക്കാതിരിക്കട്ടെ. ഒരിക്കൽ രാജകുമാരനായിരുന്ന ഒരാൾ പിന്നെ ഒരിക്കലും ‘ദാസജന്മൻ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടാത്തതുപോലെ, രാജാക്കന്മാരുടെ സ്നേഹപരിപാലനത്തിൽ വളർന്ന എന്റെ പുത്രൻ പ്രതിവിന്ധ്യന് ‘ദാസപുത്രൻ’ എന്ന അപകീർത്തി ഒട്ടും യോജിക്കുന്നതല്ല।
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The passage highlights dharma as inseparable from dignity: even when power can grant boons, the ethical priority is to remove unjust bondage and the social stain it creates for the innocent—especially children—so that lineage and honor are not wrongfully degraded.
After the humiliation in the royal assembly, Draupadī is offered a boon by Dhṛtarāṣṭra. She asks first that Yudhiṣṭhira be freed from slavery, emphasizing that otherwise her son Prativindhya could be mocked as a ‘slave’s son,’ which she argues is improper for one raised among kings.