Shloka 18
नकुलस्य प्रतीची-दिग्विजयः
Nakula’s Conquest of the Western Quarter
महता बलचक्रेण परराष्ट्रावमर्दिना । हस्त्यश्वरथपूर्णेन दंशितेन प्रतापवान् २ ।।
mahātā balacakreṇa pararāṣṭrāvamardinā | hasty-aśva-ratha-pūrṇena daṃśitena pratāpavān || vṛto bharataśārdūlo dviṣac-choka-vivardhanaḥ |
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ഭാരതവംശത്തിലെ വ്യാഘ്രനും ശത്രുക്കളുടെ ദുഃഖം വർധിപ്പിക്കുന്നവനുമായ മഹാപ്രതാപി ഭീമസേനൻ, ശത്രുരാജ്യങ്ങളെ ചവിട്ടിമെതിക്കുന്ന മഹാബലചക്രംപോലെ ഉള്ള സേനയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, ആന-കുതിര-രഥങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞും കവചായുധങ്ങളാൽ സുസജ്ജിതവുമായ സൈന്യത്തോടുകൂടെ ധർമ്മരാജന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം കിഴക്കുദിശ ജയിക്കുവാൻ പുറപ്പെട്ടു।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames military action as an instrument of rajadharma: when undertaken under rightful command and for establishing sovereignty, force is portrayed as legitimate statecraft—though it inevitably produces suffering for opponents, underscoring the moral weight of political power.
Vaiśampāyana describes a leading Bharata hero (identified in the Gītā Press context as Bhīmasena) departing with a huge, well-equipped army—elephants, horses, and chariots—to subdue hostile kingdoms as part of the wider campaign of conquest.