Shloka 19
नकुलस्य प्रतीची-दिग्विजयः
Nakula’s Conquest of the Western Quarter
महता बलचक्रेण परराष्ट्रावमर्दिना । हस्त्यश्वरथपूर्णेन दंशितेन प्रतापवान् २ ।।
vaiśampāyana uvāca |
mahatā balacakreṇa pararāṣṭrāvamardinā |
hasty-aśva-ratha-pūrṇena daṃśitena pratāpavān ||
vṛto bharataśārṭūlo dviṣac-choka-vivardhanaḥ ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ശത്രുരാജ്യങ്ങളെ ചവിട്ടിമെതിക്കുന്ന മഹാബലചക്രംപോലുള്ള സേനയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, ആന-കുതിര-രഥങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞും കവചായുധങ്ങളാൽ സുസജ്ജിതവുമായ മഹാസൈന്യത്തോടുകൂടെ, ഭാരതവംശത്തിലെ വ്യാഘ്രനും ശത്രുക്കളുടെ ദുഃഖം വർധിപ്പിക്കുന്നവനുമായ മഹാപ്രതാപി ഭീമസേനൻ ധർമ്മരാജന്റെ ആജ്ഞ സ്വീകരിച്ച് കിഴക്കുദിശ ജയിക്കുവാൻ പുറപ്പെട്ടു।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights disciplined force under legitimate authority: military power is portrayed as effective and overwhelming, yet its ethical framing comes from acting under the king’s command (a rajadharma context) rather than personal impulse.
Vaiśampāyana describes a leading Bharata hero departing with a fully equipped, elephant-horse-chariot-filled army to subdue enemy realms—specifically as part of a campaign to conquer a direction (the eastern quarter in the surrounding narrative).