Shloka 10
नकुलस्य प्रतीची-दिग्विजयः
Nakula’s Conquest of the Western Quarter
ततो दक्षिणमागम्य पुलिन्दनगरं महत् | सुकुमारं वशे चक्रे सुमित्रं च नराधिपम्,महता बलचक्रेण परराष्ट्रावमर्दिना । हस्त्यश्वरथपूर्णेन दंशितेन प्रतापवान् २ ।।
tato dakṣiṇam āgamya pulindanagaraṁ mahat | sukumāraṁ vaśe cakre sumitraṁ ca narādhipam, mahatā balacakreṇa pararāṣṭrāvamardinā | hastyaśvarathapūrṇena daṁśitena pratāpavān || vṛto bharataśārṭūlo dviṣacchokavivarddhanaḥ |
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ജനമേജയ! പിന്നെ തെക്കോട്ടു വന്ന് ആ മഹാവീരൻ പുലിന്ദരുടെ മഹാനഗരമായ സുകുമാരത്തെ തന്റെ അധീനത്തിലാക്കി; അവിടത്തെ നരാധിപനായ സുമിത്രനെയും വശപ്പെടുത്തി. ശത്രുരാജ്യങ്ങളെ തകർക്കുന്ന മഹാബലചക്രം ചുറ്റിപ്പറ്റി, ആന-കുതിര-രഥങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞും ആയുധകവചങ്ങളാൽ സുസജ്ജനുമായ ആ ഭാരതശാർദൂലൻ ശത്രുക്കളുടെ ദുഃഖം വർധിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് യുദ്ധയാത്രയിൽ മുന്നേറി.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse reflects the political-ethical frame of rājadharma: a ruler (or his commander) asserts sovereignty by compelling obedience and tribute from peripheral regions. Power is portrayed as organized and disciplined (a well-equipped host), and conquest is presented as an instrument of statecraft rather than personal vendetta.
The narrator describes a southern advance into Pulinda territory. The great city called Sukumāra and its king Sumitra are subdued by a powerful, fully equipped army containing elephants, horses, and chariots; the conqueror is praised as a ‘tiger among the Bharatas’ who increases the grief of enemies.