Shloka 9
नकुलस्य प्रतीची-दिग्विजयः
Nakula’s Conquest of the Western Quarter
सतं निर्जित्य कौन्तेयो नातितीव्रेण कर्मणा । पूर्वदेशं महावीरयों विजिग्ये कुरुनन्दन:,महता बलचक्रेण परराष्ट्रावमर्दिना । हस्त्यश्वरथपूर्णेन दंशितेन प्रतापवान् २ ।।
vaiśampāyana uvāca | sataṁ nirjitya kaunteyo nātitīvreṇa karmaṇā | pūrvadeśaṁ mahāvīryo vijigye kurunandanaḥ || mahatā balacakreṇa pararāṣṭrāvamardinā | hasty-aśva-ratha-pūrṇena daṁśitena pratāpavān || vṛto bharataśārdūlo dviṣac-choka-vivardhanaḥ |
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ജനമേജയ! ശത്രു പ്രഭുക്കളെ കീഴടക്കി കുന്തീപുത്രനായ മഹാവീരൻ കുരുനന്ദന ഭീമൻ കിഴക്കുദേശം ജയിച്ചു; എന്നാൽ അത്യന്തം കഠിനമായ നടപടികളാൽ അല്ല—സംയമിത പ്രവർത്തനത്താലും മൃദുവായ പെരുമാറ്റത്താലും. ശത്രുരാജ്യങ്ങളെ തകർക്കുന്ന മഹാബലചക്രം ചുറ്റിപ്പറ്റി, ആന-കുതിര-രഥങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞും ആയുധകവചങ്ങളാൽ സുസജ്ജനുമായ ആ ഭാരതശാർദൂലൻ ശത്രുക്കളുടെ ദുഃഖം വർധിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് മുന്നേറി.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Power is to be exercised under rightful command with restraint: conquest should avoid needless harshness (nāti-tīvreṇa karmaṇā) while still protecting order and fulfilling royal duty (rājadharma).
Vaiśampāyana reports that Bhīma, attended by a large, fully equipped army of elephants, horses, and chariots, proceeds to conquer the eastern region and subdues enemy realms, emphasizing that he does so without excessive severity.