Shloka 24
धर्मरहस्योपदेशः
Dharma-rahasya Instruction: Vows, Truth, and Non-injury
कि करोद्यतदण्डेन मृत्युनापि व्रजेद् रणम् “वे ही आज क्रोधसे आतुर हो कवच बाँधकर युद्धके मुहानेपर उपस्थित हैं; परंतु क्या ये दण्ड धारण किये यमराजके साथ भी युद्धके लिये रणभूमिमें उतर सकते हैं?” ।। २३ ई || चिरकालाभिलषितो मामयं तु मनोरथ:,“मेरे हृदयमें दीर्घकालसे यह अभिलाषा बनी हुई है कि समरांगणमें अर्जुनका वध करूँ अथवा वे ही मुझे मार डालें। कदाचित् भीमसेनके साथ समागम होनेसे मेरी वह इच्छा आज ही पूरी हो जाय
kiṁ karodyatad-aṇḍena mṛtyunāpi vrajed raṇam | ve hi adya krodhase āturāḥ kavacaṁ baddhvā yuddha-mukhā upasthitāḥ; kintu kim ete daṇḍa-dhāriṇaṁ yamarājaṁ saha api yuddhāya raṇabhūmau avatariṣyanti || cirakālābhilaṣito mām ayaṁ tu manorathaḥ | samara-aṅgaṇe arjunasya vadhaṁ kuryām athavā sa eva māṁ mārayet | kadācit bhīmasenena saha samāgamāt mama sā icchā adyaiva pūrṇā bhavet ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഈ ദണ്ഡങ്ങൾ മാത്രം പിടിച്ച് ഇവർ എന്ത് ചെയ്യും? മരണത്തോടുകൂടി പോലും യുദ്ധത്തിനായി രണഭൂമിയിൽ ഇറങ്ങുമോ? ഇന്ന് ക്രോധത്തിൽ അകപ്പെട്ട് കവചം കെട്ടി യുദ്ധത്തിന്റെ വാതിൽക്കൽ വന്ന് നിൽക്കുന്നു; എന്നാൽ ദണ്ഡധാരിയായ യമനോടും എതിർത്ത് രണത്തിൽ പ്രവേശിക്കുമോ? എന്നാൽ എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ദീർഘകാലമായി ഒരു മനോരഥം വസിക്കുന്നു—സമരത്തിൽ ഞാൻ അർജുനനെ വധിക്കണം, അല്ലെങ്കിൽ അവൻ എന്നെ വധിക്കണം. ഭീമസേനനുമായി മുഖാമുഖം വന്നാൽ, ആ ആഗ്രഹം ഇന്നുതന്നെ സഫലമാകാം.
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage contrasts outward martial display with the ultimate limit set by death: anger and armor may embolden warriors, but no human can truly contend with Death/Yama. It also highlights the kṣatriya ideal of staking one’s life on honor—seeking decisive resolution rather than retreat.
Sañjaya reports a fierce, contemptuous assessment of warriors rushing into battle in anger, invoking Yama as the ultimate adversary. The speaker then reveals a long-held battlefield desire: a final, decisive outcome with Arjuna—either to kill him or be killed—anticipating that an encounter (notably involving Bhīmasena) may bring that wish to fulfillment that day.