Adhyaya 112

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठके ३ श्लोक मिलाकर कुल ४० श्लोक हैं) अपना बछ। आर: 2 दशाधिकशततमो<् ध्याय: द्रोणाचार्य और कं अड काछ 8543 द्ध 2807 सात्यकिकी प्रशंसा करते हुए सहायताके लिये कौरव-सेनामें प्रवेश करनेका आदेश घतयद्र उवाच भारद्वाजं कथं युद्धे युयुधानो न्यवारयत्‌ । संजयाचक्ष्व तत्त्वेन परं कौतूहलं हि मे

ധൃതരാഷ്ട്രൻ പറഞ്ഞു— സഞ്ജയാ! യുദ്ധത്തിനിടയിൽ യുയുധാനൻ (സാത്യകി) ഭാരദ്വാജപുത്രനായ ദ്രോണാചാര്യനെ എങ്ങനെ തടഞ്ഞു? യഥാർത്ഥം പറഞ്ഞുതരിക; ഇതിനെക്കുറിച്ച് എനിക്ക് അത്യന്തം വലിയ കൗതുകമുണ്ട്.

Verse 2

संजय उवाच शृणु राजन महाप्राज्ञ संग्रामं लोमहर्षणम्‌ । द्रोणस्य पाण्डवै: सार्थ युयुधानपुरोगमै:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— രാജാവേ, മഹാപ്രാജ്ഞനേ! കേൾക്കുക—യുയുധാനൻ (സാത്യകി) മുൻപന്തിയിൽ നിൽക്കെ പാണ്ഡവരോടൊപ്പം ദ്രോണാചാര്യനുമായി നടന്ന രോമാഞ്ചകരമായ സംഗരത്തിന്റെ വിവരണം.

Verse 3

वध्यमानं बल दृष्टवा युयुधानेन मारिष | अभ्यद्रवत्‌ स्वयं द्रोण: सात्यकिं सत्यविक्रमम्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— മാന്യനായ രാജാവേ! യുയുധാനൻ തന്റെ സൈന്യത്തെ വധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതു കണ്ട ദ്രോണാചാര്യൻ സ്വയം സത്യവിക്രമനായ സാത്യകിയിലേക്കു പാഞ്ഞുചെന്നു.

Verse 4

तमापतन्तं सहसा भारद्वाजं महारथम्‌ | सात्यकि: पज्चविंशत्या क्षुद्रकाणां समार्पयत्‌,उस समय सहसा आते हुए महारथी द्रोणाचार्यको सात्यकिने पचीस बाण मारे

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— അപ്പോൾ പെട്ടെന്ന് പാഞ്ഞെത്തിയ മഹാരഥനായ ഭാരദ്വാജപുത്ര ദ്രോണനെ സാത്യകി ഇരുപത്തിയഞ്ച് മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ നേരിട്ടു.

Verse 5

द्रोणो5पि युधि विक्रान्तो युयुधानं समाहित: । अविध्यत्‌ पज्चभिस्तूर्ण हेमपुड्खै: शरै: शितै:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— പിന്നെ യുദ്ധത്തിൽ വിക്രാന്തനായ ദ്രോണാചാര്യൻ മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കി, പൊൻപക്ഷങ്ങളുള്ള അഞ്ചു മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ യുയുധാനനെ വേഗത്തിൽ വേദിച്ചു.

Verse 6

ते वर्म भित्त्वा सुदृढं द्विषत्पिशितभोजना: । अभ्ययुर्थधरणीं राजन्‌ श्वसन्त इव पन्नगा:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ! ശത്രുക്കളെ വിഴുങ്ങുന്ന മാംസഭോജികളെന്നപോലെ അവർ സാത്യകിയുടെ അതിദൃഢമായ കവചം തകർത്തു; ഫുശ്ശെന്ന് ശ്വാസം വിടുന്ന സർപ്പങ്ങളെപ്പോലെ ഭൂമിയിലേക്കു പാഞ്ഞുകയറി.

Verse 7

दीर्घबाहुरभिक्रुद्धस्तोत्रार्दित इव द्विप: । द्रोणं पजचाशताविषध्यन्नाराचैरग्निसंनिभै:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ദീർഘബാഹുവായ അവൻ ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ച്, അങ്കുശംകൊണ്ട് പീഡിതനായ ഗജരാജനെപ്പോലെ, അഗ്നിസദൃശമായ അമ്പതു നാരാചങ്ങളാൽ ദ്രോണനെ കുത്തിവെച്ചു.

Verse 8

तब अंकुशकी मार खाये हुए गजराजके समान अत्यन्त कुपित हुए महाबाहु सात्यकिने अग्निके समान तेजस्वी पचास नाराचोंद्वारा द्रोणाचार्यको वेध दिया ।।

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അങ്കുശപ്രഹരത്തിൽ പീഡിതനായ ഗജരാജനെപ്പോലെ മഹാബാഹുവായ യുയുധാനൻ (സാത്യകി) ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ച്, അഗ്നിസദൃശമായ അമ്പതു നാരാചങ്ങളാൽ ദ്രോണാചാര്യനെ കുത്തിവെച്ചു. തുടർന്ന് യുയുധാനനാൽ യുദ്ധത്തിൽ വ്രണിതനായ ഭാരദ്വാജപുത്രൻ ദ്രോണൻ, ഉടൻ തന്നെ അനേകം ബാണങ്ങളാൽ ജയത്തിനായി പരിശ്രമിച്ച സാത്യകിയെ ക്ഷതവിക്ഷതനാക്കി.

Verse 9

ततः क्रुद्धो महेष्वासो भूय एव महाबल: । सात्वतं पीडयामास शरेणानतपर्वणा,तदनन्तर महाथनुर्धर महाबली द्रोणने पुनः कुपित होकर झुकी हुई गाँठवाले एक बाणद्वारा सात्यकिको गहरी चोट पहुँचायी

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അതിനുശേഷം മഹാബലവാനും മഹേഷ്വാസനുമായ ദ്രോണൻ വീണ്ടും ക്രോധിച്ച്, വളഞ്ഞ സന്ധികളുള്ള ഒരു ശരത്താൽ സാത്വതവീരൻ (സാത്യകി)നെ കഠിനമായി പീഡിപ്പിച്ചു.

Verse 10

स वध्यमान: समरे भारद्वाजेन सात्यकि: । नान्वपद्यत कर्तव्यं किज्चिदेव विशाम्पते,प्रजानाथ! समरभूमिमें द्रोणाचार्यके द्वारा क्षत-विक्षत होकर सात्यकिसे कुछ भी करते नहीं बना

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പ്രജാനാഥാ! സമരത്തിൽ ഭാരദ്വാജപുത്രൻ ദ്രോണനാൽ തുടർച്ചയായി പ്രഹരിക്കപ്പെട്ടു ക്ഷതവിക്ഷതനായ സാത്യകിക്ക് ചെയ്യേണ്ടതെന്തെന്നൊരു മാർഗവും കണ്ടെത്താനായില്ല.

Verse 11

विषण्णवदनश्चापि युयुधानो5भवन्नूप । भारद्वाजं रणे दृष्टवा विसृजन्तं शितान्‌ शरान्‌

ഹേ നൃപാ! യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഭാരദ്വാജപുത്രനായ ദ്രോണാചാര്യൻ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ നിരന്തരം വർഷിപ്പിക്കുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ യുയുധാനൻ (സാത്യകി)ന്റെ മുഖം വിഷാദത്തിൽ മങ്ങിയതായി.

Verse 12

नरेश्वर! रणक्षेत्रमें पैने बाणोंकी वर्षा करते हुए द्रोणाचार्यको देखकर युयुधानके मुखपर विषाद छा गया ।।

ഹേ നരേശ്വരാ! യുദ്ധഭൂമിയിൽ ദ്രോണാചാര്യൻ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളുടെ വർഷം ചൊരിയുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ യുയുധാനൻ (സാത്യകി)ന്റെ മുഖം വിഷാദത്തിൽ മൂടപ്പെട്ടു. എന്നാൽ, ഹേ വിശാംപതേ! അവനെ ആ നിലയിൽ കണ്ട നിന്റെ പുത്രന്മാരും സൈന്യവും ഹർഷിതരായി, സിംഹങ്ങളെപ്പോലെ വീണ്ടും വീണ്ടും ഗർജിച്ചു.

Verse 13

त॑ श्रुत्वा निनदं घोरं पीड्यमानं च माधवम्‌ | युधिष्ठिरो5ब्रवीद्‌ राजा सर्वसैन्यानि भारत,भारत! उनकी वह घोर गर्जना सुनकर और सात्यकिको पीड़ित देखकर राजा युधिष्ठिरने अपने समस्त सैनिकोंसे कहा--

ഹേ ഭാരതാ! ആ ഭീകര ഗർജനം കേട്ടും മാധവൻ (സാത്യകി) പീഡിതനാകുന്നതു കണ്ടും രാജാവ് യുധിഷ്ഠിരൻ സർവ്വസൈന്യങ്ങളോടും പ്രസംഗിച്ചു.

Verse 14

एष वृष्णिवरो वीर: सात्यकि: सत्यविक्रम: । ग्रस्थते युधि वीरेण भानुमानिव राहुणा

ഇവൻ വൃഷ്ണിവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠവീരൻ സാത്യകി—സത്യവിക്രമൻ—യുദ്ധത്തിൽ ഒരു മഹാവീരൻ അവനെ, രാഹു ദീപ്തമായ സൂര്യനെ ഗ്രസിക്കുന്നതുപോലെ, ഗ്രസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 15

धृष्टद्युम्नं च पाउचाल्यमिदमाह जनाधिप:

അതിനുശേഷം ജനാധിപനായ രാജാവ് പാഞ്ചാലരാജകുമാരൻ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു—“ത്രുപദനന്ദനാ! എന്തിന് നിൽക്കുന്നു? ഉടൻ ദ്രോണാചാര്യന്റെ മേൽ പാഞ്ഞാക്രമിക്കൂ. ദ്രോണന്റെ കാരണത്താൽ നമ്മുടെ മേൽ ഭീകരഭയം ഉയർന്നിരിക്കുന്നതു നീ കാണുന്നില്ലയോ?”

Verse 16

अभिद्रव द्रुतं द्रोणं किमु तिष्ठसि पार्षत । न पश्यसि भयं द्रोणाद्‌ घोर॑ न: समुपस्थितम्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ പാർഷതപുത്രാ! ദ്രോണനിലേക്കു വേഗത്തിൽ പാഞ്ഞാക്രമിക്ക; നീ എന്തിന് നിശ്ചലമായി നിൽക്കുന്നു? ദ്രോണനിൽ നിന്നുയർന്ന ഭീകരഭയം നമ്മെ മൂടിയെത്തിയിരിക്കുന്നതു നീ കാണുന്നില്ലേ?”

Verse 17

असौ द्रोणो महेष्वासो युयुधानेन संयुगे । क्रीडते सूत्रबद्धेन पक्षिणा बालको यथा

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—“ആ മഹാധനുർധരനായ ദ്രോണൻ യുദ്ധഭൂമിയിൽ യുയുധാനനോടു, നൂലിൽ കെട്ടിയ പക്ഷിയോടു ഒരു ബാലൻ കളിക്കുന്നതുപോലെ ക്രീഡിക്കുന്നു.”

Verse 18

तत्रैव सर्वे गच्छन्तु भीमसेनपुरोगमा: । त्वयैव सहिता: सर्वे युयुधानरथं प्रति,“अतः तुम्हारे साथ भीमसेन आदि सभी महारथी वहीं युयुधानके रथके समीप जायेँ

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—“ഭീമസേനനെ മുൻപാക്കി എല്ലാവരും അവിടേക്കുതന്നെ പോകട്ടെ; എല്ലാവരും നിന്നോടൊപ്പം ചേർന്ന് യുയുധാനന്റെ രഥത്തേക്കു നീങ്ങട്ടെ.”

Verse 19

पृष्ठतो$नुगमिष्यामि त्वामहं सहसैनिक: । सात्यकिं मोक्षयस्वाद्य यमर्दंष्टान्तरं गतम्‌,'फिर मैं भी सम्पूर्ण सैनिकोंके साथ तुम्हारे पीछे-पीछे आऊँगा। इस समय यमराजकी दाढ़ोंमें पहुँचे हुए सात्यकिको छुड़ाओ”

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—“ഞാൻ സമസ്ത സൈന്യത്തോടും കൂടി നിന്റെ പിന്നാലെ വരാം. ഇന്നുതന്നെ സാത്യകിയെ മോചിപ്പിക്ക; അവൻ യമന്റെ ദംഷ്ട്രകളുടെ ഇടയിൽ വീണവനായി കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.”

Verse 20

एवमुक्‍्त्वा ततो राजा सर्वसैन्येन भारत । अभ्यद्रवद्‌ रणे द्रोणं युयुधानस्य कारणात्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ ഭാരതാ! ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം രാജാവ് യുധിഷ്ഠിരൻ യുയുധാനന്റെ രക്ഷയ്ക്കായി സമസ്ത സൈന്യത്തോടും കൂടി യുദ്ധത്തിൽ ദ്രോണനിലേക്കു പാഞ്ഞാക്രമിച്ചു.”

Verse 21

तत्रारावो महानासीद्‌ द्रोणमेकं॑ युयुत्सताम्‌ । पाण्डवानां च भद्रें ते सृूज्जयानां च सर्वश:

അവിടെ ദ്രോണനോടു ഒറ്റയ്ക്കു യുദ്ധം ചെയ്യാൻ നിശ്ചയിച്ച് വന്ന പാണ്ഡവരും സൃഞ്ജയരും തമ്മിൽ, ഹേ രാജാവേ, എല്ലാടവും മഹാ കോലാഹലം ഉയർന്നു.

Verse 22

ते समेत्य नरव्यात्रा भारद्वाजं महारथम्‌ | अभ्यवर्षन्‌ शरैस्तीक्ष्पै: कड्कबर्हिणवाजितै:

ആ നരവ്യാഘ്രന്മാരായ വീരർ ഒന്നിച്ചു ചേർന്ന് ഭാരദ്വാജപുത്രനായ മഹാരഥി ദ്രോണന്റെ നേരെ മുന്നേറി, കൊക്കിന്റെയും മയൂരത്തിന്റെയും പീലിയാൽ അലങ്കരിച്ച മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളുടെ മഴ പെയ്തു.

Verse 23

स्मयन्नेव तु तान्‌ वीरान्‌ द्रोण: प्रत्यग्रहीत्‌ स्वयम्‌ । अतिथीनागतान्‌ यद्धत्‌ सलिलेनासनेन च

ദ്രോണൻ പുഞ്ചിരിയോടെ സ്വയം മുന്നോട്ട് ചെന്നു ആ വീരന്മാരെ സ്വീകരിച്ചു, ഹേ രാജാവേ—വീട്ടിലെത്തിയ അതിഥികളെ ഗൃഹസ്ഥൻ ജലവും ആസനവും നൽകി ആദരിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 24

तर्पितास्ते शरैस्तस्य भारद्वाजस्य धन्विन: । आतियथेयं गृहं प्राप्पय नृपतेडतिथयो यथा

ഹേ നൃപതേ, ആ ധനുർധരനായ ഭാരദ്വാജപുത്രന്റെ അമ്പുകളാൽ അവർ ‘തൃപ്തി’ പ്രാപിച്ചു; അതിഥികൾ আতിഥ്യസമ്പന്നമായ വീട്ടിലെത്തി തൃപ്തരാകുന്നതുപോലെ.

Verse 25

भारद्वाजं च ते सर्वे न शेकुः प्रतिवीक्षितुम्‌ । मध्यंदिनमनुप्राप्तं सहस्रांशुमिव प्रभो

ഹേ പ്രഭോ, അവർ എല്ലാവരും ഭാരദ്വാജപുത്രനായ ദ്രോണനെ നേരിട്ട് നോക്കാൻ പോലും കഴിയാതെപോയി; മധ്യാഹ്നത്തിൽ സഹസ്രകിരണ സൂര്യനെ നോക്കുക ദുഷ്കരമെന്നപോലെ.

Verse 26

तांस्तु सर्वान्‌ महेष्वासान्‌ द्रोण: शस्त्रभृतां वर: । अतापयच्छरब्रातैर्गभस्तिभिरिवांशुमान्‌

ആയുധധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ദ്രോണാചാര്യൻ ആ എല്ലാ മഹാധനുര്ധരരെയും തന്റെ അമ്പുസമൂഹങ്ങളാൽ അങ്ങനെ തന്നെ ദഹിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി—കിരണമയനായ സൂര്യൻ തന്റെ രശ്മികളാൽ ലോകത്തെ തപിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ।

Verse 27

वध्यमाना महाराज पाण्डवा: सृञज्जयास्तथा । त्रातारं नाध्यगच्छन्त पड़कमग्ना इव द्विपा:,महाराज! उस समय द्रोणाचार्यकी मार खाते हुए पाण्डव और सूंजय सैनिक कीचड़में फँसे हुए हाथियोंके समान कोई रक्षक न पा सके

മഹാരാജാ! ദ്രോണാചാര്യന്റെ പ്രഹാരത്തിൽ പീഡിതരായ പാണ്ഡവരും സൃഞ്ജയരും, ചെളിയിൽ കുടുങ്ങിയ ആനകളെപ്പോലെ, ഒരു രക്ഷകനെയും കണ്ടെത്താനായില്ല।

Verse 28

द्रोणस्य च व्यदृश्यन्त विसर्पन्तो महाशरा: । गभस्तय इवार्कस्य प्रतपन्त: समन्ततः

ദ്രോണനിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ട മഹാശരങ്ങൾ എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും പടരുന്നതായി കാണപ്പെട്ടു; അവ ചുറ്റുമെങ്ങും ദഹിപ്പിച്ചു—സൂര്യന്റെ രശ്മികളുപോലെ।

Verse 29

जैसे सूर्यकी किरणें सब ओर ताप प्रदान करती हुई फैल जाती हैं, उसी प्रकार द्रोणाचार्यके विशाल बाण सब ओर फैलते और शत्रुओंको संतप्त करते दिखायी देते थे ।।

സൂര്യന്റെ രശ്മികൾ എല്ലാദിക്കിലും താപം പകരുന്നതുപോലെ, ദ്രോണാചാര്യന്റെ വിശാലമായ അമ്പുകൾ ചുറ്റുമെങ്ങും പടർന്ന് ശത്രുക്കളെ ദഹിപ്പിക്കുന്നതായി കാണപ്പെട്ടു। ആ യുദ്ധത്തിൽ ദ്രോണാചാര്യൻ പാഞ്ചാലരുടെ പ്രസിദ്ധരായ ഇരുപത്തിയഞ്ച് മഹാരഥന്മാരെ വധിച്ചു—ധൃഷ്ടദ്യുമ്നന് അത്യന്തം പ്രിയപ്പെട്ടവർ.

Verse 30

पाण्डूनां सर्वसैन्येषु पड्चालानां तथैव च । द्रोणं सम ददृशु: शूरं विनिध्नन्तं वरान्‌ वरान्‌

പാണ്ഡവരുടെ സൈന്യങ്ങളിലുടനീളവും, പാഞ്ചാലരുടെ സൈന്യങ്ങളിലും, ജനങ്ങൾ കണ്ടു—ശൂരനായ ദ്രോണാചാര്യൻ ശ്രേഷ്ഠന്മാരായ യോദ്ധാക്കളെ തിരഞ്ഞെടുത്ത് തിരഞ്ഞെടുത്ത് വധിക്കുന്നു എന്ന്।

Verse 31

महाराज! सौ केकययोद्धाओंको मारकर शेष सैनिकोंको चारों ओर खदेड़नेके पश्चात्‌ द्रोणाचार्य मुँह बाये हुए यमराजके समान खड़े हो गये

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മഹാരാജാവേ! നൂറു കേകയ യോദ്ധാക്കളെ വധിച്ച് ശേഷിച്ച സൈന്യത്തെ നാലുദിക്കിലേക്കും ഓടിച്ചുവിട്ട ശേഷം ദ്രോണാചാര്യൻ വായ് തുറന്ന് യമരാജനെപ്പോലെ അവിടെ നിന്നു।

Verse 32

पज्चालान्‌ सृञ्जयान्‌ मत्स्यान्‌ केकयांश्व नराधिप । द्रोणोड5जयन्महाबाहु: शतशोडथ सहसत्रश:,नरेश्वर! महाबाहु द्रोणाचार्यने पांचाल, सृंजय, मत्स्य और केकयोंके सैकड़ों तथा सहस्रों वीरोंको परास्त किया

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—നരാധിപനേ! മഹാബാഹുവായ ദ്രോണൻ പാഞ്ചാലന്മാരെയും സൃഞ്ജയന്മാരെയും മത്സ്യന്മാരെയും കേകയന്മാരെയും നൂറുകളായും ആയിരങ്ങളായും തോൽപ്പിച്ചു।

Verse 33

केकयानां शतं हत्वा विद्राव्य च समन्ततः । द्रोणस्तस्थौ महाराज व्यादितास्य इवान्तक:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മഹാരാജാവേ! കേകയരുടെ നൂറുപേരെ വധിച്ച് ശേഷിച്ചവരെ നാലുദിക്കിലേക്കും ചിതറിച്ച ശേഷം ദ്രോണൻ വായ് തുറന്ന് അന്തകനെയപ്പോലെ അവിടെ ഉറച്ചു നിന്നു। ദ്രോണന്റെ അമ്പുകളാൽ കുത്തേറ്റ ആ യോദ്ധാക്കളുടെ നിലവിളി, പുകക്കൊടികൾ വലിച്ചിഴച്ച് പടരുന്ന കാട്ടുതീയാൽ വ്യാപിച്ച ഭീകര വനാന്തരത്തിൽ വനജീവികളുടെ കരച്ചിലുപോലെ മുഴങ്ങി।

Verse 34

तत्र देवा: सगन्धर्वा: पितरश्नाब्रुवन्‌ नृप । एते द्रवन्ति पठचाला: पाण्डवाक्ष ससैनिका:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—നൃപനേ! അപ്പോൾ ആകാശത്തിൽ നിന്നിരുന്ന ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും പിതൃക്കളും പറഞ്ഞു—‘ഈ പാഞ്ചാലരും പാണ്ഡവരും സൈന്യസഹിതം ഓടിപ്പോകുന്നു।’

Verse 35

त॑ तथा समरे द्रोणं निघ्नन्तं सोमकान्‌ रणे । न चाप्यभिययु: केचिदपरे नैव विव्यधु:,इस प्रकार समरांगणमें सोमकोंका वध करते हुए द्रोणाचार्यके सामने न तो कोई जा सके और न कोई उन्हें चोट ही पहुँचा सके

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ സോമകരെ വധിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ദ്രോണന്റെ നേരെ ആരും മുന്നേറാൻ കഴിഞ്ഞില്ല; മറ്റുള്ളവരിൽ ആരും അവനെ അല്പമെങ്കിലും മുറിവേൽപ്പിക്കാനും സാധിച്ചില്ല।

Verse 36

वर्तमाने तथा रौद्रे तस्मिन्‌ वीरवरक्षये । अशृणोत्‌ सहसा पार्थ: पाउ्चजन्यस्य नि:स्वनम्‌

ശ്രേഷ്ഠവീരന്മാരുടെ നാശം വരുത്തുന്ന ആ ഭയങ്കര യുദ്ധം തുടരുമ്പോൾ, അപ്രതീക്ഷിതമായി പാർത്ഥൻ പാഞ്ചജന്യ ശംഖത്തിന്റെ ഗംഭീര നാദം കേട്ടു.

Verse 37

पूरितो वासुदेवेन शड्खराट्‌ स्वनते भृशम्‌ | युध्यमानेषु वीरेषु सैन्धवस्याभिरक्षिषु

വാസുദേവന്റെ ശ്വാസം നിറഞ്ഞപ്പോൾ ശംഖരാജൻ അത്യന്തം പ്രബലമായി മുഴങ്ങി. സൈന്ധവൻ (ജയദ്രഥൻ) സംരക്ഷണത്തിന് നിയുക്തരായ വീരർ യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു; അർജുനന്റെ രഥത്തിനരികെ നിങ്ങളുടെ പുത്രനും സൈന്യവും ഗർജിച്ചു, ചുറ്റുമുള്ള കലഹത്തിൽ ഗാണ്ഡീവത്തിന്റെ ടങ്കാരം ഒരു നിമിഷം മങ്ങിയുപോയി.

Verse 38

नदत्सु धार्तराष्ट्रेषु विजयस्य रथं प्रति । गाण्डीवस्य च निर्घोषे विप्रणष्टे समनन्‍्तत:ः

ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ വിജയൻ (അർജുനൻ)ന്റെ രഥത്തേക്കു ഗർജിച്ചു പാഞ്ഞപ്പോൾ, എല്ലാടത്തും ഗാണ്ഡീവത്തിന്റെ ഇടിമുഴക്കം മങ്ങിയുപോയി.

Verse 39

कश्मलाभिह्ठतो राजा चिन्तयामास पाण्डव: । न नूनं स्वस्ति पार्थाय यथा नदति शड्खराट्‌

വിഷാദവും മോഹവും പിടിച്ച പാണ്ഡവരാജാവ് ചിന്തിച്ചു—“പാർത്ഥന് നിശ്ചയം ക്ഷേമമില്ല; കാരണം ശംഖരാജൻ യഥാപ്രകാരം മുഴങ്ങുന്നില്ല.”

Verse 40

कौरवाश्न यथा हृष्टा विनदन्ति मुहुर्मुहुः । तब पाण्डुपुत्र राजा युधिष्ठिर मोहके वशीभूत होकर इस प्रकार चिन्ता करने लगे --'जिस प्रकार शंखराज पांचजन्यकी ध्वनि हो रही है और जिस तरह कौरव-सैनिक बारंबार हर्षनाद कर रहे हैं, उससे जान पड़ता है, निश्चय ही अर्जुनकी कुशल नहीं है” ।।

“കൗരവർ ആഹ്ലാദത്തോടെ വീണ്ടും വീണ്ടും മുഴക്കുന്നതും അതേ സൂചനയാണ്.” ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചപ്പോൾ അജാതശത്രു യുധിഷ്ഠിരന്റെ അന്തർഹൃദയം വ്യാകുലമായി.

Verse 41

अजातशशणत्रु: कौन्तेय: सात्वतं प्रत्यभाषत । बाष्पगद्गदया वाचा मुहामानो मुहुर्मुहु: । कृत्यस्यानन्तरापेक्षी शैनेयं शिनिपुड़वम्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അജാതശത്രുവായ കൗന്തേയൻ യുധിഷ്ഠിരൻ സാത്വതവീരനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു. കണ്ണീരാൽ ഗദ്ഗദമായ വാക്കുകളോടെ അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും വിസ്മയഭ്രമത്തിലായി. ജയദ്രഥവധം വൈകാതെ നിർവിഘ്നമായി പൂർത്തിയാകണമെന്ന ആകുലതയിൽ ശിനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ശൈനേയ സാത്യകിയെ അവൻ പുനഃപുനഃ വിളിച്ചു പറഞ്ഞു.

Verse 42

युधिष्ठिर उवाच यः स धर्म: पुरा दृष्ट: सदूभि: शैनेय शाश्वत: । साम्पराये सुद्ृत्कृत्ये तस्य कालोडयमागत:ः

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ശൈനേയാ! ദുരിതകാലത്ത് ഒരു സത്യസുഹൃത്ത് നിർവഹിക്കേണ്ട കടമയെക്കുറിച്ച് സജ്ജനർ പണ്ടുകാലത്ത് കണ്ടറിഞ്ഞ ആ ശാശ്വതധർമ്മം—ഇന്ന് അതു നടപ്പാക്കേണ്ട സമയമാണ്.

Verse 43

सर्वेष्वपि च योधेषु चिन्तयन्‌ शिनिपुड्रव । त्वत्त: सुह्तत्तमं कज्चिन्नाभिजानामि सात्यके

ഹേ ശിനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ സാത്യകീ! എല്ലാ യോദ്ധാക്കളെയും ആലോചിച്ചാലും, നിന്നേക്കാൾ വലിയ എന്റെ സുഹൃത്ത് മറ്റാരെയും ഞാൻ അറിയുന്നില്ല.

Verse 44

यो हि प्रीतमना नित्यं यश्नच नित्यमनुव्रतः । स कार्य साम्पराये तु नियोज्य इति मे मति:

യാൾ എപ്പോഴും പ്രീതമനസ്സോടെ ഇരിക്കുകയും, നിത്യവും എന്നോടു അനുരക്തനായി അനുഗമിക്കുകയും ചെയ്യുന്നുവോ, ദുരിതകാലത്ത് പ്രധാനകാര്യനിർവഹണത്തിന് അവനെയേ നിയോഗിക്കണം—ഇതാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം.

Verse 45

यथा च केशवो नित्यं पाण्डवानां परायणम्‌ | तथा त्वमपि वार्ष्णेय कृष्णतुल्यपराक्रम:

ഹേ വാർഷ്ണേയാ! കേശവൻ പാണ്ഡവർക്ക് എപ്പോഴും പരമാശ്രയമായിരിക്കുന്നതുപോലെ, നീയും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്; നിന്റെ പരാക്രമവും കൃഷ്ണനോടു തുല്യം.

Verse 46

सो<हं भारं समाधास्ये त्वयि तं वोढुम्हसि । अभिप्रायं च मे नित्यं न वृथा कर्तुमहसि

അതുകൊണ്ട് ഈ ഉത്തരവാദിത്വം ഞാൻ നിനക്കേൽപ്പിക്കുന്നു; നീ അത് വഹിച്ച് പൂർത്തിയാക്കണം. എന്റെ അഭിപ്രായം ഒരിക്കലും വ്യർത്ഥമാകാതിരിക്കുവാൻ നീ എപ്പോഴും പരിശ്രമിക്കണം.

Verse 47

स व्वं भ्रातुर्वयस्यस्य गुरोरपि च संयुगे । कुरु कृच्छे सहायार्थमर्जुनस्य नरर्षभ

നരശ്രേഷ്ഠാ! അർജുനൻ നിന്റെ സഹോദരനും സഖാവും; ഒരർത്ഥത്തിൽ ഗുരുതുല്യനുമാണ്. അവൻ ഇപ്പോൾ യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഭയങ്കര പ്രതിസന്ധിയിൽ അകപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ ആ ദുരിതത്തിൽ അവനെ സഹായിക്കാൻ പരിശ്രമിക്ക.

Verse 48

त्वं हि सत्यव्रतः शूरो मित्राणामभयड्कर: । लोके विख्यायसे वीर कर्मभि: सत्यवागिति,तुम सत्यव्रती, शूरवीर तथा मित्रोंको अभय देनेवाले हो। वीर! तुम अपने कर्माद्वारा संसारमें सत्यवादीके रूपमें विख्यात हो

നീ സത്യവ്രതധാരിയായ ശൂരനാണ്; സുഹൃത്തുകൾക്ക് അഭയം നൽകുന്നവനും. വീരാ, നിന്റെ കർമങ്ങളാൽ ലോകത്തിൽ നീ സത്യവാകൻ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനാണ്.

Verse 49

यो हि शैनेय मित्रार्थे युध्यमानस्त्यजेत्‌ तनुम्‌ । पृथिवीं च द्विजातिभ्यो यो दद्यात्‌ स समो भवेत्‌

ശൈനേയാ! സുഹൃത്തിനുവേണ്ടി യുദ്ധം ചെയ്യുന്നതിനിടെ ദേഹം ത്യജിക്കുന്നവനും, ദ്വിജന്മാർക്ക് (ബ്രാഹ്മണർക്കു) സമസ്ത ഭൂമിയും ദാനം ചെയ്യുന്നവനും—ഇരുവരും സമപുണ്യഭാഗികളാകുന്നു.

Verse 50

श्रुताश्ष बहवो5स्माभी राजानो ये दिवं गता: । दत्त्वेमां पृथिवीं कृत्स्नां ब्राह्मणेभ्यो यथाविधि,हमने सुना है कि बहुत-से राजा ब्राह्मणोंको विधिपूर्वक इस समूची पृथ्वीका दान करके स्वर्गलोकमें गये हैं

ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്—പല രാജാക്കന്മാർ വിധിപൂർവം ഈ സമസ്ത ഭൂമിയും ബ്രാഹ്മണർക്കു ദാനം ചെയ്ത് സ്വർഗ്ഗലോകം പ്രാപിച്ചു.

Verse 51

एवं त्वामपि धर्मात्मन्‌ प्रयाचे5हं कृताञज्जलि: । पृथिवीदानतुल्यं स्यादधिकं वा फलं विभो

ധർമ്മാത്മാവേ! അർജുനന്റെ സഹായത്തിനായി ഞാനും കൈകൂപ്പി നിന്നോടു യാചിക്കുന്നു. പ്രഭോ! ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ നിനക്ക് ഭൂദാനത്തിന്നു തുല്യമായതോ അതിലും അധികമായതോ ഫലം ലഭിക്കും.

Verse 52

एक एव सदा कृष्णो मित्राणामभयड्करः । रणे संत्यजति प्राणान्‌ द्वितीयस्त्वं च सात्यके

സാത്യകീ! സുഹൃത്തുകൾക്ക് അഭയം നൽകുന്നവൻ എപ്പോഴും ഒരുവനേ—ശ്രീകൃഷ്ണൻ; യുദ്ധത്തിൽ പ്രാണം പോലും ത്യജിക്കാൻ സന്നദ്ധനായി നിൽക്കുന്നവൻ. രണ്ടാമൻ നീയാകുന്നു, ഓ സാത്യകീ!

Verse 53

विक्रान्तस्य च वीरस्य युद्धे प्रार्थथतो यश: । शूर एव सहाय: स्यान्नेतर: प्राकृतो जन:

യുദ്ധത്തിൽ യശസ്സിനെ ആഗ്രഹിച്ചു പരാക്രമത്തോടെ മുന്നേറുന്ന വീരന്റെ സഹായിയായി നിൽക്കാൻ കഴിയുന്നത് ഒരു ശൂരവീരനേ; മറ്റൊരു സാധാരണനും ഹീനബുദ്ധിയുള്ളവനും അവന്റെ തുണയാകാൻ കഴിയില്ല.

Verse 54

ईदृशे तु परामर्दे वर्तमानस्य माधव । त्वदन्यो हि रणे गोप्ता विजयस्य न विद्यते,माधव! ऐसे घोर युद्धमें लगे हुए रणक्षेत्रमें अर्जुनका सहायक एवं संरक्षक होनेयोग्य तुम्हारे सिवा दूसरा कोई नहीं है

മാധവാ! ഇത്തരമൊരു ഭീകരമായ യുദ്ധസമ്മർദ്ദത്തിൽ, ഈ रणഭൂമിയിൽ, അർജുനന്റെ സഹായിയും രക്ഷകനുമായി നിന്നു വിജയത്തെ കാക്കാൻ നിനക്കല്ലാതെ മറ്റാരുമില്ല.

Verse 55

श्लाघन्नेव हि कर्माणि शतशस्तव पाण्डव: । मम संजनयन्‌ हर्ष पुन: पुनरकीर्तयत्‌,पाणए्डुपुत्र अर्जुनने तुम्हारे सैकड़ों कार्योंकी प्रशंसा करते और मेरा हर्ष बढ़ाते हुए बारंबार तुम्हारे गुणोंका वर्णन किया था

പാണ്ഡുപുത്രനായ അർജുനൻ നിന്റെ നൂറുകണക്കിന് കർമ്മങ്ങളെ പ്രശംസിച്ചു, എന്റെ ഹർഷം വർധിപ്പിച്ചു, വീണ്ടും വീണ്ടും നിന്റെ ഗുണങ്ങളെ പാടിപ്പറഞ്ഞിരുന്നു.

Verse 56

लघुहस्तश्नित्रयोधी तथा लघुपराक्रम: । प्राज्ञ: सर्वास्त्रविच्छूरों मुहुते न च संयुगे

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു— “സാത്യകിയുടെ കൈകൾ അത്യന്തം വേഗമുള്ളവയാണ്; അവൻ വിചിത്രവും കൗശലപൂർണ്ണവുമായ തന്ത്രങ്ങളാൽ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നു, ക്ഷിപ്രമായി പരാക്രമം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. അവൻ പ്രാജ്ഞൻ, സർവാസ്ത്രജ്ഞൻ, യഥാർത്ഥ വീരൻ; രണഭൂമിയിൽ അവൻ ഒരിക്കലും മോഹിതനാകുന്നില്ല—സംഗ്രാമമദ്ധ്യത്തിൽ പോലും ഒരു മുഹൂർത്തം പോലും അല്ല।”

Verse 57

महास्कन्धो महोरस्को महाबाहुर्महाहनु: । महाबलो महावीर्य: स महात्मा महारथ:

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു— “അവൻ വിശാലസ്കന്ധനും ഗംഭീരവക്ഷസ്ഥലനും; മഹാബാഹുവും മഹാഹനുവും ആകുന്നു. മഹാബലവാനും മഹാവീര്യവാനും ആയ ആ മഹാത്മാവ് സത്യമായ മഹാരഥൻ തന്നേ।”

Verse 58

शिष्यो मम सखा चैव प्रियो<स्याहं प्रियश्न मे । युयुधान: सहायो मे प्रमथिष्यति कौरवान्‌

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു— “സാത്യകി എന്റെ ശിഷ്യനും സഖാവും ആകുന്നു. ഞാൻ അവനു പ്രിയൻ; അവൻ എനിക്കും പ്രിയൻ. യൂയുധാനൻ എന്റെ സഹായിയായി നിന്നുകൊണ്ട് നമ്മുടെ വിരോധികളായ കൗരവരെ തകർത്തുകളയും।”

Verse 59

अस्मदर्थ च राजेन्द्र संनहोद्‌ यदि केशव: । रामो वाप्यनिरुद्धो वा प्रद्मयुम्नो वा महारथ:

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു— “രാജേന്ദ്ര! മഹാരാജാ! നമ്മുടെ വേണ്ടി കേശവൻ (ശ്രീകൃഷ്ണൻ) തന്നെ ആയുധധാരിയായി യുദ്ധത്തിന് സന്നദ്ധനായി നിന്നാലും, അല്ലെങ്കിൽ ബലരാമൻ, അല്ലെങ്കിൽ അനിരുദ്ധൻ, അല്ലെങ്കിൽ മഹാരഥൻ പ്രദ്യുമ്നൻ—എന്നാലും എന്റെ സഹായകാര്യത്തിന് ഞാൻ പുരുഷസിംഹൻ, സത്യപരാക്രമൻ, ശിനിപൗത്രൻ സാത്യകിയെയേ നിയോഗിക്കൂ; എന്റെ വിധിയിൽ സാത്യകിക്ക് തുല്യൻ മറ്റാരുമില്ല।”

Verse 60

गदो वा सारणो वापि साम्बो वा सह वृष्णिभि: | सहायार्थ महाराज संग्रामोत्तममूर्थनि

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു— “മഹാരാജാ! ഗദനോ, സാരണനോ, അല്ലെങ്കിൽ വൃഷ്ണികളോടുകൂടി സാമ്ബനോ കവചം ധരിച്ചു ഈ ഉത്തമസംഗ്രാമത്തിന്റെ അഗ്രഭാഗത്ത് നമ്മുടെ സഹായത്തിന് സന്നദ്ധരായി നിന്നാലും—എന്നാലും എന്റെ സഹായകാര്യത്തിന് ഞാൻ പുരുഷസിംഹൻ, സത്യപരാക്രമൻ, ശിനിപൗത്രൻ സാത്യകിയെയേ നിയോഗിക്കൂ; എന്റെ വിധിയിൽ സാത്യകിക്ക് തുല്യൻ ആരുമില്ല।”

Verse 61

'राजेन्द्र! महाराज! यदि युद्धके श्रेष्ठ मुहानेपर हमारी सहायताके लिये भगवान्‌ श्रीकृष्ण

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—രാജേന്ദ്രാ, മഹാരാജാ! ഈ യുദ്ധത്തിന്റെ ഏറ്റവും നിർണായകമായ മുന്നണിയിൽ നമ്മുടെ സഹായത്തിനായി ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ, ബലരാമൻ, അനിരുദ്ധൻ, മഹാരഥി പ്രദ്യുമ്നൻ, കൂടാതെ ഗദൻ, സാരണൻ—അഥവാ വൃഷ്ണിവംശീയ വീരന്മാരോടൊപ്പം സാമ്ബനും—കവചം ധരിച്ചു സജ്ജരായാലും, ഞാൻ പുരുഷസിംഹൻ, സത്യപരാക്രമിയായ ശിനിപൗത്രൻ സാത്യകിയെയേ തീർച്ചയായും നമ്മുടെ സഹായകാര്യത്തിൽ നിയോഗിക്കും; കാരണം എന്റെ കണക്കിൽ സാത്യകിക്ക് തുല്യൻ മറ്റാരുമില്ല।

Verse 62

इति द्वैतवने तात मामुवाच धनंजय: । परोक्षे त्वदगुणांस्तथ्यान्‌ कथयन्नार्यसंसदि

താതാ! ഇങ്ങനെ ദ്വൈതവനത്തിൽ ധനഞ്ജയൻ (അർജുനൻ) എന്നോടു ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു—ആര്യന്മാരുടെ സഭയിൽ നീ ഇല്ലാത്തപ്പോൾ നിന്റെ യഥാർത്ഥ ഗുണങ്ങളെ സത്യമായി വിവരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ।

Verse 63

तथाप्यहं नरव्याप्रं शैनेयं सत्यविक्रमम्‌ । साहाय्ये विनियोक्ष्यामि नास्ति मे5न्यो हि तत्सम:

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—എന്നിരുന്നാലും, ഹേ നരവ്യാഘ്രാ! സത്യവിക്രമനായ ശൈനേയനെയേ ഞാൻ സഹായത്തിനായി നിയോഗിക്കും; കാരണം എനിക്ക് അവനോടു തുല്യൻ മറ്റാരുമില്ല. അതിനാൽ, ഹേ വൃഷ്ണേയാ! അർജുനൻ, ഞാൻ, ഭീമൻ, മാദ്രിയുടെ ഇരുപുത്രന്മാർ—നിന്നെക്കുറിച്ച് ഞങ്ങൾ എടുത്തിരിക്കുന്ന ഈ നിശ്ചയം നീ വ്യർത്ഥമാകാൻ അനുവദിക്കരുത്।

Verse 64

यच्चापि तीर्थानि चरन्नगच्छं द्वारकां प्रति । तत्राहमपि ते भक्तिमर्जुनं प्रति दृष्टवान्‌

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഞാൻ തീർത്ഥങ്ങൾ സന്ദർശിച്ചു സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ട് ദ്വാരകയിലേക്കു പോയപ്പോൾ, അവിടെയും അർജുനനോടുള്ള നിന്റെ ഭക്തിയും വിശ്വസ്തതയും ഞാൻ നേരിൽ കണ്ടിരുന്നു।

Verse 65

न तत्‌ सौहदमन्येषु मया शैनेय लक्षितम्‌ | यथा त्वमस्मान्‌ भजसे वर्तमानानुपप्लवे

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ശൈനേയാ! ഈ നാശകരമായ പ്രതിസന്ധിയിൽ അകപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ഞങ്ങളെ നീ സേവിക്കുകയും സഹായിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന വിധം പോലെയുള്ള സൗഹൃദം ഞാൻ നിന്നെ ഒഴികെ മറ്റാരിലും കണ്ടിട്ടില്ല।

Verse 66

सो5भिजात्या च भवत्या च सख्यस्याचार्यकस्य च । सौहृदस्य च वीर्यस्य कुलीनत्वस्य माधव

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു— ഹേ മാധവാ! നിന്റെ ഉത്തമകുലജന്മം, നിന്റെ സ്വഗുണമഹിമ, സൗഹൃദം, ആചാര്യഭാവം, സൗഹാർദ്ദം, വീര്യം, കുലീനത—ഇവയ്ക്കൊത്തും സത്യാനുസൃതവുമായ കര്‍മ്മം ചെയ്യുക. ഈ ഗുണങ്ങളെയേ ഞങ്ങളോടുള്ള കരുണയും രക്ഷയും പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന ഉപാധിയാക്കുക.

Verse 67

सत्यस्य च महाबाहो अनुकम्पार्थमेव च । अनुरूप महेष्वास कर्म त्वं कर्तुमहसि

ഹേ മഹാബാഹോ, മഹേഷ്വാസാ! സത്യാനുസൃതമായും, അനുകമ്പയ്ക്കായിട്ടുമാത്രം നീ അത്തരം കര്‍മ്മം ചെയ്യേണ്ടതാണ്.

Verse 68

सुयोधनो हि सहसा गतो द्रोणेन दंशित: । पूर्वमेवानुयातास्ते कौरवाणां महारथा:

ദ്രോണന്റെ പ്രേരണയാൽ ഉത്സാഹിതനായ സുയോധനൻ (ദുര്യോധനൻ) പെട്ടെന്നു പുറപ്പെട്ടു. കൗരവരുടെ മഹാരഥന്മാർ മുമ്പേ തന്നെ അവനെ പിന്തുടർന്ന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നു.

Verse 69

सुमहान्‌ निनदश्चैव श्रूयते विजयं प्रति । स शैनेय जवेनाशु गन्तुमरहसि मानद

വിജയദിശയിൽ നിന്ന് മഹാനിനാദം കേൾക്കുന്നു. അതിനാൽ, ഹേ മാനദ ശൈനേയാ! നീ ഉടൻ വേഗത്തോടെ അവിടേക്ക് പോകേണ്ടതാണ്.

Verse 70

भीमसेनो वयं चैव संयत्ता: सहसैनिका: । द्रोणमावारयिष्यामो यदि त्वां प्रति यास्यति

ഭീമസേനനും ഞങ്ങളും സൈന്യസഹിതം പൂർണ്ണമായി സജ്ജരാണ്. ദ്രോണൻ നിന്നെ പിന്തുടരാൻ വന്നാൽ, ഞങ്ങൾ അവനെ തടയും.

Verse 71

पश्य शैनेय सैन्यानि द्रवमाणानि संयुगे । महान्तं च रणे शब्द दीर्यमाणां च भारतीम्‌

കാണുക, ഹേ ശൈനെയാ! യുദ്ധത്തിന്റെ നടുവിൽ സൈന്യങ്ങൾ ഓടിപ്പോകുന്നു. रणഭൂമിയാകെ മഹാ ഗർജ്ജനം ഉയരുന്നു; ഭാരതസേനയുടെ വ്യൂഹം പിളർന്ന് തകർന്നുപോകുന്നു.

Verse 72

महामारुतवेगेन समुद्रमिव पर्वसु । धार्रराष्ट्रबलं तात विक्षिप्तं सव्यसाचिना

താതാ! പർവ്വതത്തീരങ്ങളിൽ മഹാകാറ്റിന്റെ വേഗത്തിൽ സമുദ്രം കലങ്ങുന്നതുപോലെ, സവ്യസാചി അർജുനൻ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരുടെ സൈന്യത്തെ കലക്കി ചിതറിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 73

रथैरविपरिधावद्धिममनुष्यैश्व हयैश्व ह । सैन्यं रज:समुद्धूतमेतत्‌ सम्परिवर्तते,इधर-उधर भागते हुए रथों, मनुष्यों और घोड़ोंके द्वारा उड़ी हुई धूलसे आच्छादित हुई यह सारी सेना चक्कर काट रही है

ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും പാഞ്ഞോടുന്ന രഥങ്ങളും മനുഷ്യരും കുതിരകളും ഉയർത്തിയ പൊടിയിൽ മൂടപ്പെട്ട ഈ മുഴുവൻ സൈന്യം കലക്കത്തിൽ ചുറ്റിത്തിരിയുന്നു.

Verse 74

संवृतः सिन्धुसौवीरैर्नखरप्रासयोधिभि: । अत्यन्तोपचितै: शूरै: फाल्गुन: परवीरहा

ശത്രുവീരസംഹാരിയായ ഫാൽഗുനൻ അർജുനൻ, നഖരായുധങ്ങളും പ്രാസങ്ങളും കൊണ്ട് യുദ്ധം ചെയ്യുന്ന, അത്യധികസംഖ്യയിൽ ഒന്നിച്ചുകൂടിയ സിന്ധു-സൗവീര ശൂരന്മാർക്കാൽ വളഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

Verse 75

नैतद्‌ बलमसंवार्य शक्‍्यो जेतुं जयद्रथः । एते हि सैन्धवस्यार्थे सर्वे संत्यक्तजीविता:,इस सेनाका निवारण किये बिना जयद्रथको जीतना असम्भव है। ये सभी सैनिक सिन्धुराजके लिये अपना जीवन न्यौछावर कर चुके हैं

ഈ അപ്രതിരോധ്യ ബലത്തെ തടയാതെ ജയദ്രഥനെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല. സിന്ധുരാജിനുവേണ്ടി ഇവർ എല്ലാവരും ജീവൻ ഉപേക്ഷിച്ചവരാണ്—മരണത്തിനായി ദൃഢനിശ്ചയമുള്ളവർ.

Verse 76

शरशक्तिध्वजवरं हयनागसमाकुलम्‌ | पश्यैतद्‌ धार्तराष्ट्राणामनीकं सुदुरासदम्‌,बाण, शक्ति और ध्वजाओंसे सुशोभित तथा घोड़े और हाथियोंसे भरी हुई कौरवोंकी इस दुर्जय सेनाको देखो

അമ്പുകളും ശക്തികളും ധ്വജങ്ങളുംകൊണ്ട് ശോഭിച്ച്, കുതിരകളും ആനകളും നിറഞ്ഞ—ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരായ കൗരവരുടെ ഈ ദുർജയമായ സേനാവ്യൂഹം നോക്കുക.

Verse 77

शणु दुन्दुभिनिर्घोषं शडखशब्दां श्व पुष्कलान्‌ | सिंहनादरवांश्षैव रथनेमिस्वनांस्तथा

കേൾക്കുക—ദുന്ദുഭികളുടെ ഗംഭീര നാദം ഉയരുന്നു; ശംഖധ്വനികൾ ധാരാളമായി ഉച്ചത്തിൽ മുഴങ്ങുന്നു; വീരന്മാരുടെ സിംഹനാദം പൊങ്ങുന്നു; രഥചക്രങ്ങളുടെ ഘർഷണഗർജ്ജനവും കേൾക്കുന്നു.

Verse 78

नागानां शृणु शब्दं च पत्तीनां च सहस्रश: । सादिनां द्रवतां चैव शूणु कम्पयतां महीम्‌

ആനകളുടെ കൂകൽ കേൾക്കുക; ആയിരക്കണക്കിന് പടയാളികളുടെ കോലാഹലം കേൾക്കുക; ഭൂമിയെ കുലുക്കി പാഞ്ഞുവരുന്ന അശ്വാരോഹികളുടെ ഇടിമുഴക്കവും കേൾക്കുക.

Verse 79

पुरस्तात्‌ सैन्धवानीकं द्रोणानीकं च पृष्ठत: । बहुत्वाद्धि नरव्याप्र देवेन्द्रमपि पीडयेत्‌

ഹേ നരവ്യാഘ്രാ! മുന്നിൽ സൈന്ധവരാജന്റെ സേനയും പിന്നിൽ ദ്രോണന്റെ സേനയും. എണ്ണത്തിന്റെ പ്രാബല്യത്തിൽ ഈ സംഘം ദേവേന്ദ്രനായ ഇന്ദ്രനെയും പീഡിപ്പിക്കുമത്രേ.

Verse 80

अपर्यन्ते बले मग्नो जह्मादपि च जीवितम्‌ | तस्मिंश्न निहते युद्धे कथं जीवेत मादृूश:

ഈ അതിരില്ലാത്ത സൈന്യബലത്തിൽ മുങ്ങി ഞാൻ ജീവന്റെ പ്രത്യാശ പോലും ഉപേക്ഷിച്ചു. അവൻ ഈ യുദ്ധത്തിൽ വീണാൽ, എന്നെപ്പോലെയുള്ളവൻ എങ്ങനെ ജീവിക്കും?

Verse 81

श्यामो युवा गुडाकेशो दर्शनीयश्व पाण्डव:

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—അർജുനൻ ശ്യാമവർണ്ണനായ യുവ ഗുഡാകേശൻ; പാണ്ഡവരിൽ അത്യന്തം ദർശനീയനും നിദ്രാവിജയിയും. അവൻ വേഗത്തിൽ അസ്ത്രങ്ങൾ പ്രയോഗിച്ച് വിചിത്രമായ തന്ത്രങ്ങളാൽ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നു. താതാ! ആ മഹാബാഹു വീരൻ സൂര്യോദയത്തിൽ ഒറ്റയ്ക്കായി കൌരവസേനയിൽ പ്രവേശിച്ചു; ഇപ്പോൾ ദിവസം ക്രമേണ കടന്നുപോകുന്നു.

Verse 82

लघ्वस्त्रश्नित्रयोधी च प्रविष्टस्तात भारतीम्‌ । सूर्योदये महाबाहुर्दिवसश्लातिवर्तते

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—താതാ! ആ മഹാബാഹു വീരൻ വേഗത്തിൽ അസ്ത്രങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കുന്നതിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും, നാനാവിധ യുദ്ധരീതികളിൽ നിപുണനുമാണ്. അവൻ സൂര്യോദയത്തിൽ കൌരവസേനയിൽ പ്രവേശിച്ചു; ഇപ്പോൾ ദിവസം കടന്നുപോകുന്നു.

Verse 83

तन्न जानामि वार्ष्णेय यदि जीवति वा न वा । कुरूणां चापि तत्‌ सैन्यं सागरप्रतिमं महत्‌

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—വാർഷ്ണേയാ! ഈ സമയത്ത് അർജുനൻ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നുവോ ഇല്ലയോ എനിക്ക് അറിയില്ല. കുരുക്കളുടെ സൈന്യം സമുദ്രംപോലെ മഹത്താണ്; മഹായുദ്ധത്തിൽ അതിന്റെ പ്രഹരം ദേവന്മാർക്കും സഹിക്കാനാവാത്തതാണ്. അത്തരം കൌരവസേനയിൽ മഹാബാഹു അർജുനൻ ഒറ്റയ്ക്കായി പ്രവേശിച്ചിട്ടുണ്ട്.

Verse 84

एक एव च बीभत्सु: प्रविष्टस्तात भारतीम्‌ । अविषह्ाां महाबाहु: सुरैरपि महाहवे

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—താതാ! ബീഭത്സു (അർജുനൻ) ഒറ്റയ്ക്കായി കൌരവസേനയിൽ പ്രവേശിച്ചു. മഹായുദ്ധത്തിൽ ആ മഹാബാഹു ദേവന്മാർക്കും അസഹ്യനാണ്. എങ്കിലും, വാർഷ്ണേയാ! ഈ സമയത്ത് അവൻ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നുവോ ഇല്ലയോ എനിക്ക് അറിയില്ല; കൌരവസേന സമുദ്രംപോലെ മഹത്താണ്.

Verse 85

न हि मे वर्तते बुद्धिरद्य युद्धे कथंचन । दोणो<5पि रभसो युद्धे मम पीडयते बलम्‌

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഇന്ന് എങ്ങനെയും എന്റെ ബുദ്ധി യുദ്ധത്തിൽ പതിയുന്നില്ല. ദ്രോണാചാര്യനും സമരത്തിൽ കഠിനവേഗത്തോടെ ആക്രമിച്ച് എന്റെ സൈന്യത്തെ പീഡിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 86

प्रत्यक्ष ते महाबाहो यथासौ चरति द्विज: । युगपच्च समेतानां कार्याणां त्वं विचक्षण:

മഹാബാഹോ! ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണനായ ദ്രോണാചാര്യൻ എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്നത് നിന്റെ കണ്ണുമുന്നിലാണ്. ഒരേ സമയം വന്ന പല കാര്യങ്ങളിൽ ഏതാണ് നിർവഹിക്കേണ്ടത് എന്ന് തീരുമാനിക്കുന്നതിൽ നീ വിവേകിയാകുന്നു.

Verse 87

महार्थ लघुसंयुक्त कर्तुमहसि मानद । तस्य मे सर्वकार्येषु कार्यमेतन्‍्मतं महत्‌

മാനദാ! മഹത്തായ അർത്ഥം സംക്ഷിപ്തതയോടെ ചേർത്ത് നീ അത് രൂപപ്പെടുത്തണം. എനിക്ക് എല്ലാ പ്രവർത്തികളിലും ഇതാണ് ഏറ്റവും ഭാരമുള്ളതും അനിവാര്യവുമായ കാര്യം—ഇതാണ് എന്റെ ദൃഢമതം.

Verse 88

नाहं शोचामि दाशाहं गोप्तारं जगत: पतिम्‌

താതാ! ദാശാർഹനന്ദനായ ശ്രീകൃഷ്ണനെക്കുറിച്ച് ഞാൻ ശോകിക്കുന്നില്ല; അദ്ദേഹം സർവ്വജഗത്തിന്റെ രക്ഷകനും അധിപനുമാണ്. അങ്ങനെയിരിക്കെ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരുടെ ഈ അതിദുർബല സൈന്യത്തെക്കുറിച്ച് ഭയമോ ശോകമോ എന്തിന്?

Verse 89

स हि शक्तो रणे तात त्रींललोकानपि संगतान्‌ । विजेतुं पुरुषव्याप्र: सत्यमेतद्‌ ब्रवीमि ते

താതാ! ആ പുരുഷവ്യാഘ്രൻ യുദ്ധത്തിൽ ശക്തനാണ്—മൂന്നു ലോകങ്ങളും ഒന്നിച്ചു വന്നാലും അവയെ ജയിക്കാൻ അവനാകും. ഇതാണ് ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്ന സത്യം.

Verse 90

अर्जुनस्त्वेष वा्ष्णेय पीडितो बहुभिययुधि

ഹേ വാഷ്ണേയ! ഈ അർജുനൻ യുദ്ധത്തിൽ അനേകം ശത്രുക്കളാൽ പീഡിതനായി കഠിനമായി അമർന്നു കിടക്കുന്നു.

Verse 91

तस्य त्वं पदवीं गच्छ गच्छेयुस्त्वाद्शा यथा

നീ അവന്റെ പാത തന്നെ പിന്തുടരുക—അവൻ നിശ്ചയിച്ച വഴിയിൽ നടക്കുക—അങ്ങനെ നിനക്കുപോലെയുള്ളവർ യഥോചിതമായി മുന്നേറട്ടെ.

Verse 92

रणे वृष्णिप्रवीराणां द्वावेवातिरथौ स्मृती

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—“യുദ്ധത്തിൽ വൃഷ്ണികുലത്തിലെ അഗ്രവീരന്മാരിൽ യഥാർത്ഥ അതിരഥന്മാരായി രണ്ടുപേരെ മാത്രമാണ് സ്മരിക്കുന്നത്.”

Verse 93

अस्त्रे नारायणसम: संकर्षणसमो बले

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—“അസ്ത്രപ്രയോഗത്തിൽ അവൻ നാരായണനോടു സമൻ; ബലത്തിൽ അവൻ സംകർഷണനോടു തുല്യൻ.”

Verse 94

भीष्मद्रोणावतिक्रम्य सर्वयुद्धविशारदम्‌

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—“ഭീഷ്മനെയും ദ്രോണനെയും അതിക്രമിച്ച്—യുദ്ധത്തിന്റെ എല്ലാ രീതികളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവനായി—…”

Verse 95

त्वामेव पुरुषव्याप्रं लोके सन्त: प्रचक्षते । इस जगत्‌में भीष्म और द्रोणके बाद तुझ पुरुषसिंह सात्यकिको ही श्रेष्ठ पुरुष सम्पूर्ण युद्धकलामें निपुण बताते हैं ।।

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—“ലോകത്തിലെ സത്പുരുഷരും വിവേകികളും നിന്നെയേയാണ് സാമർത്ഥ്യമുള്ള പുരുഷന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ—പുരുഷസിംഹം—എന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നത്. സജ്ജനരുടെ സമാഗമങ്ങളിൽ നിന്റെ ഗുണങ്ങൾ എപ്പോഴും അപൂർവമെന്നു വേറിട്ടു തന്നെ പുകഴ്ത്തപ്പെടുന്നു. അവർ പറയുന്നു—സാത്യകി ദേവന്മാരെയും അസുരന്മാരെയും ഗന്ധർവന്മാരെയും കിന്നരന്മാരെയും മഹാസർപ്പങ്ങളെയും ഉൾപ്പെടുത്തി ശത്രുക്കളുടെ മഹാസമൂഹങ്ങളോടും യുദ്ധം ചെയ്ത് ജയിക്കുമെന്നു; ഒറ്റയ്ക്കായി തന്നെ സകലജഗത്തോടും ഏറ്റുമുട്ടാൻ കഴിവുള്ളവനെന്നു. ഓ മാധവ, ‘ഈ ലോകത്തിൽ സാത്യകിക്കു അസാധ്യം ഒന്നുമില്ല’ എന്നു ലോകം പറയുന്നു. അതുകൊണ്ട് എല്ലാവരുടെയും—എന്റെയും അർജുനന്റെയും—നിനക്കുള്ള ഉന്നതാഭിമാനം കണക്കിലെടുത്ത്, ഞാൻ പറയുന്നതു ചെയ്യുക. മുൻനിശ്ചയം വിട്ടുമാറരുത്; ജീവമോഹം ഉപേക്ഷിച്ച്, സമരഭൂമിയിൽ നിർഭയനെന്നപോലെ സ്ഥിരതയോടെ സഞ്ചരിക്ക.”

Verse 96

तत्‌ त्वां यदभिवक्ष्यामि तत्‌ कुरुष्व महाबल । सम्भावना हि लोकस्य मम पार्थस्य चोभयो:

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാബലവാനേ, ഞാൻ പറയാൻ പോകുന്നതു തന്നേ ചെയ്യുക. ലോകം നിന്നെ അത്യന്തം മാനിക്കുന്നു; ഞാനും പാർത്ഥനും (അർജുനൻ) ഒരുപോലെ നിന്നെ ആദരിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഞാൻ പറയുന്നതുപോലെ പ്രവർത്തിക്കുക.

Verse 97

नान्यथा तां महाबाहो सम्प्रकर्तुमिहाहसि । परित्यज्य प्रियान्‌ प्राणान्‌ रणे चर विभीतवत्‌

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാബാഹോ, ഈ കാര്യത്തിൽ ഇവിടെ നീ മറ്റെങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കരുത്. പ്രിയമായ ജീവശ്വാസങ്ങളോടുള്ള മോഹം ഉപേക്ഷിച്ച്, യുദ്ധത്തിൽ ഭയമില്ലാത്തവനെപ്പോലെ സഞ്ചരിക്കൂ.

Verse 98

न हि शैनेय दाशार्हा रणे रक्षन्ति जीवितम्‌ । अयुद्धमनवस्थानं संग्रामे च पलायनम्‌

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ശൈനേയ, ദാശാർഹർ യുദ്ധത്തിൽ ജീവൻ രക്ഷിക്കാൻ ഇങ്ങനെ ചെയ്യുകയില്ല—യുദ്ധം ഒഴിവാക്കുക, ഉറച്ചുനിൽക്കാതിരിക്കുക, സമരഭൂമിയിൽ നിന്ന് ഓടിപ്പോകുക.

Verse 99

भीरूणामसतां मार्गो नैष दाशार्हसेवित: । शैनेय! दशार्हकुलके वीर पुरुष रणक्षेत्रमें अपने प्राण बचानेकी चेष्टा नहीं करते हैं। युद्धसे मुँह मोड़ना, युद्धस्थलमें डटे न रहना और संग्रामभूमिमें पीठ दिखाकर भागना यह कायरों और अधम पुरुषोंका मार्ग है। दशाकुलके वीर पुरुष इससे दूर रहते हैं || ९८ ई ।।

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഇത് ഭീരുക്കളുടെയും അധമരുടെയും പാതയാണ്; ദാശാർഹർ അതു പിന്തുടരുന്നില്ല. ഹേ ശൈനേയ, ദാശാർഹകുലത്തിലെ വീരർ രണഭൂമിയിൽ ജീവൻ രക്ഷിക്കാനായി ശ്രമിക്കുന്നില്ല. യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് മുഖം തിരിക്കുക, യുദ്ധസ്ഥലത്ത് ഉറച്ചുനിൽക്കാതിരിക്കുക, സമരഭൂമിയിൽ പിൻകാട്ടി ഓടിപ്പോകുക—ഇത് ഭീരുക്കളുടെ വഴിയാണ്; ദാശാർഹ വീരർ അതിൽ നിന്ന് അകന്നുനിൽക്കും.

Verse 100

कारणद्वयमेतद्धि जानंस्त्वामहमब्रुवम्‌

ഈ രണ്ടു കാരണങ്ങളും അറിഞ്ഞുകൊണ്ടുതന്നെ ഞാൻ നിന്നോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 101

वासुदेवमतं चैव मम चैवार्जुनस्य च

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—“നിശ്ചയമായും ഇതു വാസുദേവന്റെ അഭിപ്രായമാണ്; അതുപോലെ എന്റെയും അർജുനന്റെയും.”

Verse 102

एतद्‌ वचनमाज्ञाय मम सत्यपराक्रम

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ സത്യപരാക്രമാ! എന്റെ ഈ വാക്കുകൾ ഗ്രഹിച്ച്…”

Verse 103

प्रविश्य च यथान्यायं संगम्य च महारथै: । यथार्हमात्मन: कर्म रणे सात्वत दर्शय,सात्वत! इसमें प्रवेश करके यथायोग्य सब महारथियोंसे मिलकर युद्धमें अपने अनुरूप पराक्रम दिखाओ

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ സാത്വതാ! ന്യായവിധിപ്രകാരം യുദ്ധത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്ക; മഹാരഥന്മാരോടു യഥോചിതമായി ചേർന്ന്, റണത്തിൽ നിനക്കു യോജിച്ച കര്‍മ്മവും പരാക്രമവും പ്രകടിപ്പിക്ക.”

Verse 109

इस प्रकार श्रीमह्ाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें अलग्बुषवधविषयक एक सौ नवाँ अध्याय पूरा हुआ

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—“ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ ദ്രോണപർവത്തിനകത്തെ ജയദ്രഥവധപർവത്തിൽ, അലമ്പുഷവധവിഷയകമായ നൂറ്റൊമ്പതാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.”

Verse 110

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि युधिष्ठिरवाक्ये दशाधिकशततमोड<ध्याय:

ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ ദ്രോണപർവത്തിൽ, ജയദ്രഥവധപർവത്തിനകത്ത്, യുധിഷ്ഠിരവാക്യപ്രസംഗമായി നൂറ്റിപ്പന്ത്രണ്ടാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.

Verse 146

अभिद्रवत गच्छध्वं सात्यकिर्यत्र युध्यते । 'योद्धाओ! जैसे राहु सूर्यको ग्रस लेता है

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—“പാഞ്ഞുചെല്ലുവിൻ; സാത്യകി യുദ്ധം ചെയ്യുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് ഉടൻ എത്തുവിൻ. രാഹു സൂര്യനെ ഗ്രസിക്കുന്നതുപോലെ, വൃഷ്ണിവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനും സത്യപരാക്രമനുമായ സാത്യകി, മഹാബലനായ ദ്രോണാചാര്യന്റെ കൈകളാൽ മരണത്തിന്റെ വായിലേക്കു തന്നെ ചാടാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവനെന്നപോലെ തോന്നുന്നു. അതിനാൽ ഓടിച്ചെന്ന്, യുദ്ധം കത്തുന്ന ആ നിലത്തുതന്നെ അവനെ എത്തിപ്പിടിക്കുവിൻ.”

Verse 803

सर्वथाहमनुप्राप्त: सुकृच्छ त्वयि जीवति । इस अनन्त सैन्यसमुद्रमें डूबकर अर्जुन अपने प्राणोंका भी परित्याग कर देगा। युद्धमें उसके मारे जानेपर मेरे-जैसा मनुष्य कैसे जीवित रह सकता है? युयुधान! तुम्हारे जीते-जी मैं सब प्रकारसे बड़े भारी संकटमें पड़ गया हूँ

“യുയുധാനാ! നീ ജീവിച്ചിരിക്കെ തന്നെ ഞാൻ എല്ലാതരത്തിലും മഹാസങ്കടത്തിൽ അകപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഈ അനന്ത സൈന്യസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങി അർജുനൻ പ്രാണം പോലും ഉപേക്ഷിച്ചേക്കും. യുദ്ധത്തിൽ അവൻ വീണാൽ, എന്നെപ്പോലെയുള്ളവൻ എങ്ങനെ ജീവിക്കും?”

Verse 873

अर्जुनस्य परित्राणं कर्तव्यमिति संयुगे । मानद! सबसे महान्‌ प्रयोजनको तुम्हें शीघ्रतापूर्वक सम्पन्न करना चाहिये। मुझे तो सब कार्योमें सबसे महान्‌ कार्य यही जान पड़ता है कि युद्धस्थलमें अर्जुनकी रक्षा की जाय

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—“യുദ്ധത്തിനിടയിൽ അർജുനന്റെ സംരക്ഷണം ഉറപ്പാക്കണം. ഹേ മാനദ! ഏറ്റവും മഹത്തായ ആവശ്യത്തെ നീ വേഗത്തിൽ തന്നെ സാധിപ്പിക്കണം. എനിക്ക് എല്ലാ കര്‍ത്തവ്യങ്ങളിലും പരമോന്നതം ഇതുതന്നെ—രണഭൂമിയിൽ അർജുനനെ കാക്കുക.”

Verse 896

कि पुनर्धात॑राष्ट्रस्य बलमेतत्‌ सुदुर्बलम्‌ । तात! मैं दशार्हनन्दन भगवान्‌ श्रीकृष्णके लिये शोक नहीं करता। वे तो सम्पूर्ण जगत्‌के संरक्षक और स्वामी हैं। युद्धस्थलमें तीनों लोक संघटित होकर आ जायाँ तो भी वे पुरुषसिंह श्रीकृष्ण उन सबको परास्त कर सकते हैं

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—“അപ്പോൾ ധൃതരാഷ്ട്രപക്ഷത്തിന്റെ ഈ ബലം എന്ത്? അത്യന്തം ദുർബലമത്രേ. പ്രിയനേ! ദശാർഹനന്ദനായ ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണനെക്കുറിച്ച് ഞാൻ ശോകിക്കുന്നില്ല; അവൻ സമസ്ത ലോകത്തിന്റെ രക്ഷകനും സ്വാമിയും ആകുന്നു. മൂന്നു ലോകങ്ങളും ഒന്നിച്ചു ചേർന്ന് യുദ്ധഭൂമിയിലേക്കു പാഞ്ഞുവന്നാലും, പുരുഷസിംഹനായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ അവരെല്ലാം പരാജയപ്പെടുത്തും—ഇത് ഞാൻ നിന്നോട് സത്യമായി പറയുന്നു. പിന്നെ ദുര്യോധനന്റെ ഈ അതിദുർബല സേനയെ ജയിക്കുന്നത് അവനു എന്ത് വലിയ കാര്യം?”

Verse 913

तादृशस्येदृशे काले मादृशेनाभिनोदित:ः । अतः तुम मेरे-जैसे मनुष्यसे प्रेरित हो ऐसे संकटके समय अर्जुन-जैसे प्रिय सखाके पथका अनुसरण करो, जैसा कि तुम्हारे-जैसे वीर पुरुष किया करते हैं

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—“ഇത്തരം സാഹചര്യത്തിൽ, ഇത്തരമൊരു നിർണായക സമയത്ത്, എന്നെപ്പോലെയുള്ളവന്റെ പ്രേരണയാൽ നീ മുന്നോട്ടു നീങ്ങുന്നു. അതിനാൽ, എന്നെപ്പോലെയുള്ളവൻ പ്രേരിപ്പിച്ചാലും, ഈ അപകടഘട്ടത്തിൽ അർജുനനെപ്പോലെയുള്ള പ്രിയസഖാവിന്റെ പാത തന്നെ പിന്തുടരുക—നിനക്കുപോലെയുള്ള വീരന്മാർ ചെയ്യുന്നതുപോലെ.”

Verse 923

प्रद्मुम्नश्च महाबाहुस्त्वं च सात्वत विश्रुतः । सात्वत! वृष्णिवंशी प्रमुख वीरोंमें रणक्षेत्रके लिये दो ही व्यक्ति अतिरथी माने गये हैं-- एक तो महाबाह प्रद्युम्न और दूसरे सुविख्यात वीर तुम

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു— മഹാബാഹു പ്രദ്യുമ്നനും, സാത്വതന്മാരിൽ പ്രസിദ്ധനായ നീയും— ഹേ സാത്വതാ, വൃഷ്ണിവംശ-പ്രവരാ! പ്രമുഖ വീരന്മാരിൽ യുദ്ധഭൂമിക്കു യോജ്യമായ ‘അതിരഥൻ’ എന്നു കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത് രണ്ടുപേരെ മാത്രം— ഒരാൾ മഹാബാഹു പ്രദ്യുമ്നൻ; മറ്റാൾ നീ, പ്രസിദ്ധ യോദ്ധാവ്।

Verse 933

वीरतायां नरव्यात्र धनंजयसमो हासि । नरव्याप्र! तुम अस्त्रविद्याके ज्ञानमें भगवान्‌ श्रीकृष्णके समान, बलमें बलरामजीके तुल्य और वीरतामें धनंजयके समान हो

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു— ഹേ നരവ്യാഘ്രാ! വീരതയിൽ നീ ധനഞ്ജയനോടു സമൻ. ഹേ നരശ്രേഷ്ഠാ! അസ്ത്രവിദ്യയുടെ ജ്ഞാനത്തിൽ നീ ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണനോടു തുല്യൻ; ബലത്തിൽ ബലരാമനോടു സമം; ശൗര്യത്തിൽ ധനഞ്ജയനോടു സമൻ।

Verse 996

वासुदेवो गुरुश्नापि तव पार्थस्य धीमत: । तात! शिनिप्रवर! धर्मात्मा अर्जुन तुम्हारा गुरु है तथा भगवान्‌ श्रीकृष्ण तुम्हारे और बुद्धिमान अर्जुनके भी गुरु हैं

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു— വാസുദേവൻ (ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ) നിനക്കും ബുദ്ധിമാനായ പാർഥനു (അർജുനനു) മും പൂജ്യഗുരുവാണ്. ഹേ താത, ശിനിവംശ-പ്രവരാ! ധർമ്മാത്മാവായ അർജുനൻ നിന്റെ ഗുരു; ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ നിങ്ങളിരുവരുടെയും ഗുരുവാണ്.

Verse 1006

मावमंस्था वचो महां गुरुस्तव गुरोह[हम्‌ । इन दोनों कारणोंको जानकर मैं तुमसे इस कार्यके लिये कह रहा हूँ। तुम मेरी बातकी अवहेलना न करो; क्‍योंकि मैं तुम्हारे गुरुका भी गुरु हूँ

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു— എന്റെ വാക്കുകളെ അവഗണിക്കരുത്. ഞാൻ മഹാനായ ജ്യേഷ്ഠൻ— നിന്റെ ഗുരുവിന്റെ പോലും ഗുരു. ഈ രണ്ടു കാരണങ്ങളും അറിഞ്ഞുകൊണ്ട് ഈ കാര്യത്തിനായി ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു. എന്റെ വാക്ക് തള്ളിക്കളയരുത്; കാരണം ഞാൻ നിന്റെ ഗുരുവിന്റെ പോലും ഗുരുവാണ്.

Verse 1013

सत्यमेतन्मयोक्तं ते याहि यत्र धनंजय: । तुम्हारा वहाँ जाना भगवान्‌ श्रीकृष्णको, मुझको तथा अर्जुनको भी प्रिय है। यह मैंने तुमसे सच्ची बात कही है। अत: जहाँ अर्जुन है, वहाँ जाओ

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു— ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞത് സത്യമാണ്. ധനഞ്ജയൻ (അർജുനൻ) ഉള്ളിടത്തേക്ക് പോകുക. നിന്റെ അവിടേക്കുള്ള ഗമനം ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണനും, എനിക്കും, അർജുനനും പ്രിയമാണ്. ഞാൻ സത്യം തന്നെയാണ് പറഞ്ഞത്; അതിനാൽ അർജുനൻ ഉള്ളിടത്തേക്ക് പോകുക.

Verse 1026

प्रविशैतद्‌ बल॑ तात धार्तराष्ट्रस्थ दुर्मते: । सत्यपराक्रमी वत्स! तुम मेरी इस बातको मानकर दुर्बुद्धि दुर्योधनकी इस सेनामें प्रवेश करो

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—താതാ! ഈ സൈന്യത്തിൽ പ്രവേശിക്കൂ—ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരുടെ പക്ഷത്ത് നിലകൊള്ളുന്ന ആ ദുർമതിയുടെ സേനയിൽ. സത്യപരാക്രമിയായ വത്സാ! എന്റെ ഉപദേശം സ്വീകരിച്ച് ദുർബുദ്ധി ദുര്യോധനന്റെ ഈ സേനയിൽ കയറിച്ചെല്ലൂ।

Verse 9063

प्रजह्मयात्‌ समरे प्राणांस्तस्माद्‌ विन्दामि कश्मलम्‌ | परंतु वार्ष्णेय! यह अर्जुन तो युद्धस्थलमें बहुसंख्यक सैनिकोंद्वारा पीड़ित होनेपर समरांगणमें अपने प्राणोंका परित्याग कर देगा। इसीलिये मैं शोक और दु:खमें डूबा जा रहा हूँ

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—അവൻ യുദ്ധത്തിൽ പ്രാണം വിട്ടാൽ ഞാൻ അത്യന്തം വിഷാദത്തിൽ മുങ്ങിപ്പോകും. എന്നാൽ വാർഷ്ണേയാ! ഈ അർജുനൻ യുദ്ധഭൂമിയിൽ അനേകം സൈനികർ പീഡിപ്പിച്ചാൽ, രണാങ്കണത്തിൽ തന്നേ തന്റെ പ്രാണം ഉപേക്ഷിക്കും; അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ശോകവും ദുഃഖവും കൊണ്ട് മുങ്ങിപ്പോകുന്നത്।