Shloka 2
Devanagari script
न हानीकमनीकेन समसज्जत संकुले । रथा न रथिभि: सार्थ पादाता न पदातिभि:,परंतु उस घमासान युद्धमें (सेनाओंका व्यूह भंग हो गया और युद्धके निश्चित नियमोंका उल्लंघन होने लगा) सेना सेनाके साथ योग्यतानुसार नहीं लड़ती थी, न रथी रथियोंके साथ युद्ध करते थे, न पैदल पैदलोंके साथ
Translation
ആ കലുഷിതമായ ഘോരയുദ്ധത്തിൽ സൈന്യം സൈന്യത്തോടു നിയമപ്രകാരം ഏറ്റുമുട്ടിയില്ല; രഥികൾ രഥികളോടും അല്ല, പാദാതികൾ പാദാതികളോടും അല്ല—അങ്ങനെ പോരാട്ടം നടന്നു.
Word by Word
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
हानीकम्a troop/army-unit
हानीकम्:
Karta
TypeNoun
Rootहानीक
FormNeuter, Nominative, Singular
अनीकेनwith (another) army/troop
अनीकेन:
Karana
TypeNoun
Rootअनीक
FormNeuter, Instrumental, Singular
सम्together; completely (as preverb here)
सम्:
TypeIndeclinable
Rootसम्
असज्जतjoined/engaged (in combat)
असज्जत:
TypeVerb
Rootसञ्ज् (सम्+सञ्ज्)
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
संकुलेin the confused/crowded (battle)
संकुले:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootसंकुल
FormNeuter, Locative, Singular
रथाःchariots (chariot-warriors)
रथाः:
Karta
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Nominative, Plural
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
रथिभिःwith chariot-warriors
रथिभिः:
Karana
TypeNoun
Rootरथि
FormMasculine, Instrumental, Plural
सार्थम्together; in company
सार्थम्:
TypeIndeclinable
Rootसार्थम्
पादाताःfoot-soldiers
पादाताः:
Karta
TypeNoun
Rootपादात
FormMasculine, Nominative, Plural
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
पदातिभिःwith foot-soldiers
पदातिभिः:
Karana
TypeNoun
Rootपदाति
FormMasculine, Instrumental, Plural
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes