Shloka 7
Vāc–Manas Saṃvāda: Prāṇa-Apāna and the Primacy Debate (वाक्–मनस् संवादः)
सर्वमेवाथ विज्ञेयं चित्तं ज्ञानमवेक्षते | रेत:शरीरभृत्काये विज्ञाता तु शरीरभूृत्,जाननेमें आनेवाला यह सारा जगत् चित्तरूप ही है, वह ज्ञानकी अर्थात् प्रकाशककी अपेक्षा रखता है तथा वीर्यजनित शरीर-समुदायमें रहनेवाला शरीरधारी जीव उसको जाननेवाला है
sarvam evātha vijñeyaṁ cittaṁ jñānam avekṣate | retaḥ-śarīra-bhṛt-kāye vijñātā tu śarīra-bhṛt ||
ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു—അറിയേണ്ടതെല്ലാം സത്യത്തിൽ ചിത്തസ്വഭാവമുള്ളതുതന്നെ; അതിന്റെ വെളിപ്പെടലിന് ജ്ഞാനം—അഥവാ പ്രകാശകൻ—ആശ്രയമാണ്. കൂടാതെ വീര്യത്തിൽ നിന്നുണ്ടായ ശരീരസമൂഹത്തിൽ വസിക്കുന്ന ദേഹധാരി ജീവൻ തന്നെയാണ് അതിന്റെ ജ്ഞാതാവ്.
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
The verse distinguishes three factors in knowing: (1) the knowable world as it appears in/through mind (citta), (2) knowledge (jñāna) as the illuminator that makes cognition possible, and (3) the embodied self (śarīra-bhṛt, jīva) as the knower who apprehends experience while residing in a body.
In Ashvamedhika Parva, a Brāhmaṇa speaker delivers a reflective, didactic discourse. Here he frames experience and cognition in philosophical terms—explaining how the world is grasped through mind, revealed by knowledge, and known by the embodied being.