Shloka 43
प्रतिग्रहभेदः — The Distinction between Giving and Accepting
Vṛṣādarbhī–Saptarṣi Dialogue
चाण्डालश्वपचौ वर्ज्यौ निवापे समुपस्थिते | काषायवासा: कुछ्ठी वा पतितो ब्रह्म॒हापि वा
bhīṣma uvāca | cāṇḍālaśvapacau varjyau nivāpe samupasthite | kāṣāyavāsāḥ kuṣṭhī vā patito brahmahāpi vā |
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—പിണ്ഡദാനസമയം വന്നാൽ ആ സ്ഥലത്തിൽ നിന്ന് ചാണ്ഡാലനെയും ശ്വപചനെയും (നായെ പാകം ചെയ്യുന്നവനെയും) അകറ്റണം. അതുപോലെ ശ്രാദ്ധകാലത്ത് കാഷായവസ്ത്രധാരിയായ സന്ന്യാസി, കുഷ്ഠരോഗി, പതിതൻ, ബ്രാഹ്മണഹന്താവും—പണ്ഡിതന്മാരുടെ നിയമപ്രകാരം—സന്നിധിയിൽ നിന്ന് നീക്കപ്പെടേണ്ടവരാണ്; അങ്ങനെ കർമ്മം ശുദ്ധിയോടെ നിർവിഘ്നമായി നടക്കും.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse states a dharmaśāstra-style rule for ancestral rites: when performing nivāpa/piṇḍa and śrāddha, certain persons considered ritually obstructive (by traditional norms) should be kept away so the rite proceeds with prescribed purity and focus.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma, including detailed conduct for śrāddha and offerings to ancestors. Here he specifies who should be excluded from the ritual space at the time of the offering.