Shloka 42
प्रतिग्रहभेदः — The Distinction between Giving and Accepting
Vṛṣādarbhī–Saptarṣi Dialogue
“सब प्रकारका नमक, जामुनका फल तथा छींक या आँसूसे दूषित हुए पदार्थ भी श्राद्धमें त्याग देने चाहिये ।।
sarva-prakārakaṁ lavaṇaṁ jāmbū-phalaṁ tathā kṣīṅka-aśru-dūṣitaṁ dravyaṁ śrāddhe tyājyaṁ || nivāpe havya-kavye vā garhitaṁ ca sudarśanam | pitaraś ca hi devāś ca nābhinandanti tad dhaviḥ ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു— “എല്ലാ തരത്തിലുള്ള ഉപ്പും, ജാംബു-ഫലം (ജാമുന്), തുമ്മലോ കണ്ണീരോ മൂലം മലിനമായ വസ്തുവും— ഇവയൊക്കെയും ശ്രാദ്ധത്തിൽ പൂർണ്ണമായി വर्ज്യം. കൂടാതെ ഹവ്യ-കവ്യ നിവാപത്തിൽ ‘സുദർശന’ എന്ന സോമലത നിന്ദിതമാണ്; ആ ഹവിയെ പിതൃഗണവും ദേവഗണവും അംഗീകരിക്കുന്നില്ല.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Śrāddha requires disciplined ritual appropriateness: offerings must be free from impurity and must exclude items traditionally deemed unsuitable, because acceptance by the Pitṛs and the deities is tied to both intention and correct observance.
Bhīṣma, instructing on dharma, lays down practical śrāddha regulations—naming specific substances to avoid and stating that certain offerings (including the plant called sudarśana) are not approved by the Viśvedevas and the Pitṛs in havya-kavya contexts.